12 июнь — Бутунжаҳон болалар меҳнатига қарши курашиш куни

0

Ҳар йили 12 июнь — Бутунжаҳон болалар меҳнатига қарши курашиш куни сифатида нишонланади. Ушбу кунни белгилаш ғояси 1997 йил Амстердам ва Ослода бўлиб ўтган конференцияларда юзага келган. 2002 йил Халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ) томонидан 12 июнь расман болалар меҳнатига қарши курашиш куни деб эълон қилинган. Ушбу тадбирлар болалар меҳнатини бартараф этиш учун глобал саъй-ҳаракатларни амалга ошириш зарурлигига жамоатчилик эътиборини тортди. Бундан ташқари, ушбу фаолиятни ахборот билан таъминлаш учун статистик ва ампирик тадқиқотларга бўлган талаб эълон қилинди.

Халқаро ҳамжамият томонидан мажбурий меҳнатга жалб қилинган болалар  3 тоифага бўлинади:

Шубҳасиз, болалар меҳнатининг энг ёмон шакллари халқаро миқёсда қуллик, болалар савдоси, қуллик меҳнати ва мажбурий меҳнатнинг бошқа шакллари, болаларни қуролли тўқнашувларда, фоҳишабозлик ва порнография мақсадларида, шунингдек, бошқа ноқонуний фаолиятда ишлатиш учун мажбурий ишга олиш;

ушбу турдаги ишлар учун белгиланган энг кам ёшга тўлмаган бола (миллий қонунчиликка ва қабул қилинган халқаро нормалар асосида) томонидан бажариладиган меҳнат шу тариқа боланинг таълим олишига ва унинг ҳар томонлама ривожланишига тўсқинлик қилиши мумкин;

боланинг жисмоний, ақлий ёки ахлоқий фаровонлигини ва ривожланишини хавф остига қўядиган иш, ёки унинг характери туфайли ёки у амалга ошириладиган шароитлар туфайли ва “хавфли ва зарарли иш” деб номланади.

Сўнгги маълумотларга кўра, дунёдаги ишлайдиган болалар сони  215 миллион, улардан 115 миллион хавфли шароитларда ишлайди. Уларнинг кўпчилиги мактабга бориш учун деярли вақт йўқ, ва ҳатто ундан ҳам кўпроқ — ўйнаш, кўпинча тўғри овқатланиш ва парвариш қилишмайди.

Шуни ҳам таъкидлаш керакки, ҳар йили Жаҳон болалар меҳнатига қарши кураш куни муайян мавзуга бағишланган. Шундай қилиб, турли йилларда у шиорлар остида ўтди: “Диққат! Хавфли ишларда болалар! Болалар меҳнатини йўқотамиз!”, “Инсон ҳуқуқлари ва ижтимоий адолат учун! Болалар меҳнатини йўқотамиз!”, “Болалар — уй ходимларининг иши йўқ!”, “Ижтимоий ҳимояни кенгайтириш, болалар меҳнати билан курашиш!” ва бошқалар. Болалар меҳнати муаммоларини ҳал қилишда жамоатчиликни хабардор қилиш ва сафарбар этиш мақсадида шу кунга қадар дунёнинг кўплаб мамлакатларида жамоат ва ҳукумат ташкилотлари ва муассасалари томонидан турли тадбирлар ўтказилади: расмлар кўргазмалари, сайт тақдимотлари, оммавий акциялар, спорт мусобақалари, болалар байрамлари, спектакллар, ахборот кампаниялари.

Болалар меҳнатига қарши курашиш бўйича сўнгги йилларда Ўзбекистонда сезиларли ишлар амалга оширилди. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президенти, Ҳукумати, шу жумладан, Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги саъй-ҳаракатлари билан Ўзбекистонда болалар меҳнатига тўлиқ барҳам берилди. Олиб борилган чора-тадбирлар натижасида 2018 йил АҚШ Ўзбекистон пахта маҳсулотларини болалар меҳнати орқали етиштирилган маҳсулотлар рўйхатидан чиқарди.

ХМТ билан фаол ҳамкорлик натижасида мазкур ташкилотнинг “Болалар меҳнатининг энг ёмон шаклларига барҳам бериш ва тақиқлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 182-конвенцияси ратификация қилинган.

Шунингдек, Олий Мажлис Сенатининг 2017 йил 4 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларига ва халқаро меҳнат стандартларига мувофиқ фуқароларнинг кафолатланган меҳнат ҳуқуқларини таъминлашга доир чора-тадбирларни кучайтириш тўғрисида”ги қарори билан болалар меҳнати ва мажбурий меҳнатдан фойдаланишнинг олдини олиш ва бунга йўл қўймаслик бўйича парламент назорати институти жорий этилган. Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 10 майдаги “Ўзбекистон Республикасида мажбурий меҳнатга барҳам беришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори билан мажбурий меҳнатга қарши курашиш янада кучайтирилди.

Севарахон АБЗАЛХЎЖАЕВА,
Инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Миллий Марказининг Халқаро ҳамкорлик бўлими ходимаси