YangiliklarMahalliyXususiy mulk huquqi mustahkam himoyada

Xususiy mulk huquqi mustahkam himoyada

Mulkdor mulkiga o‘z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. Mulkdan foydalanish ekologik muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart.


 (O’zbekiston Konstitutsiyasi, 54-modda)

 Mustaqillik yillarida xususiy mulk va mulkdorlar huquqlarini himoya qilishni ta’minlash chora-tadbirlari ijtimoiy yo’naltirilgan bozor iqtisodiyoti asosida ochiq demokratik davlat va fuqarolik jamiyatini barpo etish bo’yicha mamlakatimizning tub ijtimoiy-iqtisodiy islohotlari asosini tashkil etdi.

O’zbekistonda har qanday shaxsga o’zi qonuniy yo’l bilan sotib olgan mol-mulkning daxlsizligiga shubhalanmaslik imkonini beradigan huquqiy kafolatlarning ishonchli tizimi yaratildi.

Konstitutsiyaning 53-moddasi izchil amalga oshirilishi natijasida «xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir», deb belgilagan holda, bugungi kunda xususiy tadbirkorlikning o’rni va roli mustahkamlandi; yalpi ichki mahsulotning qariyb 54 foizi kichik biznes va xususiy tadbirkorlikka to’g’ri keladi, xususiy tijorat tashkilotlari soni ham ortib bormoqda.

Misol uchun, 2020-yilda butun mamlakat bo’ylab 80 000 dan ortiq kichik korxona so’nggi 3 oyda tashkil etilgan bo’lib, bu sohada faoliyat ko’rsatayotgan korxonalarning umumiy soni 2021-yilda 437 000 taga yetdi. Xususiy mulk daxlsizligini va davlat himoyasini ta’minlaydigan mustahkam qonunchilik bazasini shakllantirish bunday natijalarga erishishning hal qiluvchi omili boʻldi.

Mulk huquqini himoya qilish yo’lida bir qator qonunlar qabul qilindi, masalan, «Xususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining kafolatlari to’g’risida»gi qonun, shu bilan birga xususiy mulkni himoya qilishning asosiy tamoyillarini belgilab bergan bu hujjat bilan birga, 2015–2020-yillarda bir qator Prezident farmonlari va qarorlari qabul qilindi:

“Iqtisodiyotda xususiy mulkning ulushi va ahamiyatini oshirish chora–tadbirlari to’g’risida”gi PQ-2340-son qarori (2015-yil);

“Tadbirkorlik faoliyatining jadal rivojlanishini ta’minlashga, xususiy mulkni har tomonlama himoya qilishga va ishbilarmonlik muhitini sifat jihatidan yaxshilashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ–4848-son qarori (2016-yil);

“Xususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining kafolatlarini kuchaytirish, tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash borasidagi ishlarni tashkil qilish tizimini tubdan takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar, shuningdek, tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy resurslar va ishlab chiqarish infratuzilmasidan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish to‘g‘risida” gi PF-5780-son Farmon (2019-yil).

Bundan tashqari, Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan qabul qilingan 2017–2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha harakatlar strategiyasiga muvofiq, fuqarolarning xususiy mulkka bo’lgan huquqlarini amalga oshirish kafolatlarini kuchaytirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi.

Ma’lumotlarga ko’ra, qabul qilingan chora-tadbirlar natijasida “The Heritage Foundation”ning Mulk huquqlari indeksidagi O’zbekiston reytingi 181 davlat orasida 2015-yildagi 161-oʻrindan (15 ball) 2020-yilda 81-oʻringa (51 ball) koʻtarildi.

Shu bilan birga, Bertelsman transformatsiyasi indeksi bo’yicha O’zbekiston 2020-yilda 4,08 ko’rsatkichni qo’lga kiritdi. O’zbekiston Bertelsmanning konvertatsiya qilish indeksida 2008-yilda 3,68 ko’rsatkichdan 2020-yilda 4,08 ko’rsatkichga, o’rtacha yillik o’sish sur’ati esa 2,14% ga oshdi. Bu yerda iqtisodiy o’zgarish indeksi 4,54 (98 mamlakatdan 137-o’rin) bo’lib, unda xususiy mulk indeksi 4 koʻrsatkichni tashkil etgan.

Bundan tashqari, O’zbekiston Respublikasi Oliy sudi, AQSh Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) va BMT taraqqiyot dasturining «O’zbekistonda qonun ustuvorligi yo’lida hamkorlik» qo’shma loyihasi doirasida «Ko’chmas mulk va ashyoviy huquq» amaliy qo’llanmasi chiqarilgan boʻlib, u respublika fuqarolik sudlarida mavjud bo’lgan ayrim materiallar va tegishli ma’lumotlar asosida tayyorlandi. Bunda millat manfaati uchun xizmat qiladigan mulk huquqi bilan bog’liq keng tushunchalar keltirilgan.

Huquqni muhofaza qiluvchi organlar xususiy mulkdorlarning mulkiy huquqlarini amalga oshirishda huquqiy va amaliy himoyasini ta’minlab kelmoqda. Xususan, 2019-yilda Adliya vazirligiga mulkdorlarning ko’chmas mulkka bo’lgan huquqlarini tiklash bo’yicha 2 500 dan ortiq murojaat yuborildi. Jumladan, xususiy mulkni himoya qilish bo’yicha 236 ta murojaat yuzasidan zararni qoplash uchun 6,5 milliard so’mdan ortiq da’vo arizasi, yana 30 milliard so’mlik 360 ta da’vo arizasi sudlarga kiritilgan. Samarali sa’y-harakatlar va qabul qilingan chora-tadbirlar tufayli 2020-yilda bunday murojaatlar soni 10 barobar kamaygan.

O’zbekiston Osiyoda mulk huquqi indeksi bo’yicha Filippin, Xitoy, Indoneziya, Shri-Lanka bilan bir xil koʻrsatkich qayd etgan.

2021-yilda O’zbekiston «Heritage Foundation» tomonidan «The Wall Street Journal» bilan hamkorlikda tuzilgan iqtisodiy erkinlik indeksida 178-oʻrinni egalladi. Taqqoslash uchun, 2020-yilda mamlakat 114-oʻrinni, 2019–yilda 140-oʻrinni, 2018-yilda 152-oʻrinni egallagan edi. Iqtisodiy erkinlik, shubhasiz, fuqarolar va norezidentlarning xususiy mulkini himoya qilish va kafolatlashda muhim rol o’ynaydi.

Xalqaro mutaxassislar qayd etishicha, umumiy ball sud tizimi samaradorligi hisobiga 1,1 balga oshgan. “2020-yilda hukumat turli sohalarni isloh qilishni o’z ichiga olgan yangi rivojlanish strategiyasini e’lon qildi. Agar bu muvaffaqiyatli bo’lsa, O’zbekiston mo’tadil erkin iqtisodiyotga ega mamlakatlar safini to’ldirishi mumkin”,– deydi ekspertlar.

Kelajakda investitsiya muhitini yaxshilash, jumladan, xususiylashtirishni soddalashtirish va valyuta nazoratini yumshatish bo’yicha chora-tadbirlar O’zbekistonni farovonlikka olib kelishi mumkinligiga ishonchimiz komil.

Ohunjon Boboyev,
 Adliya vazirligining yetakchi maslahatchisi

Алоқадор мақолалар

Сўнгги янгиликлар

spot_img