Ўзбекистон Республикасида фуқароларнинг соғлиғини муҳофаза қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Бу борадаги асосий ҳуқуқий ҳужжат — «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида»ги Қонун бўлиб, у аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш тизимини тартибга солиш, соғлом турмуш тарзини таъминлаш ва ҳар бир инсоннинг тиббий ёрдам олиш ҳуқуқини кафолатлашга хизмат қилади.

Ушбу Қонуннинг 24-моддасида беморларнинг тиббий ёрдам олиш жараёнидаги асосий ҳуқуқлари аниқ белгилаб берилган бўлиб, улар қуйидагилардан иборат:

Аввало, ҳар бир бемор тиббиёт ходимлари томонидан ҳурмат ва меҳр-мурувват билан муносабатда бўлиш ҳуқуқига эга. Бу принцип инсон шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилишнинг ажралмас қисми ҳисобланади.

Шунингдек, бемор ўз хоҳишига кўра шифокорни ва даволаш муассасасини танлаш ҳуқуқига эга. Бу эса тиббий хизматлар бозорида рақобатни кучайтириш ва хизматлар сифатини оширишга хизмат қилади.

Қонунга мувофиқ, бемор санитария-гигиена талабларига жавоб берадиган шароитда текширувдан ўтиш, даволаниш ва парвариш қилиниши лозим. Бу талаблар бемор хавфсизлигини таъминлашда муҳим аҳамиятга эга.

Бемор ўз илтимосига кўра, белгиланган тартибда бошқа мутахассисларни жалб этган ҳолда консилиум ўтказилишини ва қўшимча тиббий маслаҳатлар олишни талаб қилиш ҳуқуқига ҳам эга.

Алоҳида таъкидлаш жоизки, беморнинг тиббий сирга бўлган ҳуқуқи қонун билан ҳимоя қилинади. Яъни, унинг мурожаати, ташхиси ва даволаш жараёнига оид барча маълумотлар махфий сақланиши шарт.

Бемор тиббий аралашувга нисбатан ўз ихтиёри билан розилик билдириш ёки уни рад этиш ҳуқуқига эга. Бу “ихтиёрий розилик” тамойили тиббиёт ҳуқуқининг асосий қоидаларидан бири ҳисобланади.

Бундан ташқари, бемор ўз соғлиғининг ҳолати, ташхис ва даволаш усуллари ҳақида тўлиқ ахборот олиш ҳуқуқига эга бўлиб, шу маълумотларни қайси шахсларга тақдим этишни ўзи белгилайди.

Қонун беморларга ихтиёрий тиббий суғурта доирасида қўшимча хизматлардан фойдаланиш имкониятини ҳам беради.

Агар тиббий ёрдам кўрсатиш жараёнида беморнинг соғлиғига зарар етказилса, у ҳолда етказилган зарар қонунчиликда белгиланган тартибда қопланиши шарт.

Шунингдек, бемор ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш мақсадида адвокат ёки бошқа қонуний вакил хизматидан фойдаланиши мумкин.

Ҳуқуқлар бузилганда қандай йўл тутилади?

Агар беморнинг ҳуқуқлари бузилса, у ёки унинг қонуний вакили қуйидаги тартибда мурожаат қилиши мумкин:

— даволаш-профилактика муассасаси раҳбарига;

— юқори турувчи соғлиқни сақлаш органларига;

— суд органларига.

Бу механизмлар бемор ҳуқуқларининг амалда таъминланишини кафолатлайди.

Хулоса қилиб айтганда, амалдаги қонунчилик беморларнинг тиббий ёрдам олишдаги барча асосий ҳуқуқларини белгилаб, уларни ишончли ҳимоя қилишга қаратилган. Ҳар бир фуқаро ўз ҳуқуқларини билиши ва улардан самарали фойдаланиши орқали тиббий хизматлар сифатини оширишга ҳам ҳисса қўшади.