Ўзбекистон ахборот маконида давлат органларининг очиқлигини таъминлаш стратегияси янги босқичга чиқмоқда. 2026 йил 13 январдаги 70-сонли буйруқ билан тасдиқланган ва Адлия вазирлигида 3760-рақам билан рўйхатдан ўтган янги Низом эндиликда матбуот котиблари нафақат «хабар тарқатувчи», балки юқори малакали стратегик кадр бўлиши шартлигини қонуний мустаҳкамлади.

Қуйида ушбу ислоҳотнинг энг муҳим деталлари, тартиб-таомиллари ва кутилаётган натижалар ҳақида батафсил тўхталамиз.

Ушбу ҳужжат Президентнинг 2025 йил 14 июлдаги ПФ–111-сон Фармони ижросини таъминлаш мақсадида ишлаб чиқилган. Асосий мақсад — давлат бошқарувида проактивлик ва натижадорликни ошириш. Энди ахборот хизмати раҳбари шунчаки тайинланадиган лавозим эмас, балки ҳар уч йилда ўз билим ва маҳоратини исботлайдиган масъулиятли постга айланди.

Аттестация кимларни қамраб олади?

Низомга кўра, аттестациядан ўтиши мажбурий бўлган субъектлар доираси кенг:

— Вазирлик ва идоралар: Республика даражасидаги барча ижро этувчи ҳокимият органлари.

— Ҳокимликлар: Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ахборот хизматлари.

— Давлат компаниялари: Уставида давлат улуши 50 фоиздан юқори бўлган барча корхона ва ташкилотлар.

Янги ишга кирган ходимлар 3 ой ишлаб тажриба орттирганидан сўнг, амалдаги раҳбарлар эса гувоҳнома муддати тугашидан 2 ой олдин ҳужжат топширишлари шарт.

Шаффофлик ва қатъий назорат

Аттестация Ўзбекистон Президенти Администрацияси ҳузуридаги Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш марказида ташкил этилади. Жараённинг адолатли ўтиши учун қуйидаги фильтрлар ўрнатилган:

— Камида 7 кишидан иборат бўлиб, унга нафақат Марказ мутахассислари, балки олий таълим муассасалари ва илмий доира вакиллари ҳам киритилади.

— Имтиҳон жараёни бошидан охиригача овозли видеоёзувга олинади ва бу архив 3 йил давомида сақланади. Бу коррупция ва таниш-билишчиликка қарши энг кучли тўсиқдир.

— Хонага телефон, компьютер, шпаргалка ёки китоб олиб кириш қатъиян ман этилади. Қоида бузганлар шу заҳоти четлаштирилади.

Агар ходим синовдан ўта олмаса нима бўлади?

Бу масала меҳнат муносабатлари нуқтаи назаридан жуда қатъий белгиланган:

1. Биринчи марта йиқилган ходимга 3 ойдан кейин қайта имтиҳон топшириш имкони берилади.

2. Агар иккинчи марта ҳам ўта олмаса ёки белгиланган муддатда келмаса, Комиссия иш берувчига (вазир ёки раҳбарга) хабарнома юборади.

3. Давлат органи раҳбари 10 кун ичида ушбу ходимнинг масаласини кўриб чиқиши ва меҳнат қонунчилигига асосан (малакаси етарли эмаслиги сабабли) тегишли чора кўриши шарт.

Адолатни таъминлаш учун ходимларга ўз натижалари устидан шикоят қилиш ҳуқуқи берилган. Апелляция комиссияси шикоятни 3 кун ичида кўриб чиқиши керак. Энг муҳими, апелляция жараёнида ходимнинг балини пасайтиришга йўл қўйилмайди — ё натижа ўзгаришсиз қолади, ёки ижобий томонга ўзгартирилади.

KPI ва фаолият самарадорлигини баҳолаш

Аттестациядан ўтиш — бу фақат бошланиши. Раҳбарларнинг кундалик фаолияти ПФ-154-сон Фармон асосида белгиланган очиқлик индекси бўйича баҳоланади. Бунда:

— ОАВ билан алоқалар;

— Расмий сайт ва ижтимоий тармоқлардаги фаоллик;

— Танқидий чиқишларга муносабат билдириш тезлиги;

— Жамоатчилик фикрини ўрганиш даражаси инобатга олинади.

Ушбу янги Низом давлат идораларидаги ахборот хизматларини шунчаки «матбуот учун масъул» бўлинмадан, профессионал ва кучли институционал тузилмага айлантиришни кўзда тутади. Бу тизим соҳага тасодифий одамлар келиб қолишининг олдини олади ва халқ билан давлат ўртасидаги мулоқотни янги сифат босқичига олиб чиқади.

Фаррух Халиков,
"Адолат" МҲАМ ходими