Кўпчиликни қизиқтирадиган савол бор:
нега айрим стюардесса ва пилотларнинг қизил (хорижга чиқиш) паспортида йиллаб ҳеч қандай чет эл печатлари бўлмайди, бошқаларида эса юзлаб штамплар бор?

Бу ҳолат на қонун бузилиши, на имтиёз — бу халқаро авиация ва чегара назоратидаги махсус ҳуқуқий режим натижасидир.

---

1. Экипаж халқаро ҳуқуқда қандай мақомга эга?

Самолёт экипажи (стюардесса, пилот, бортмуҳандис) халқаро ҳуқуқда “crew member” – транспорт экипажи деб аталади.

Улар:

◾️ турист ҳисобланмайди

◾️ меҳнат мигранти эмас

◾️хизмат сафаридаги давлат хизматчиси ҳам эмас.

 Улар халқаро ташувни амалга оширувчи профессионал ходим ҳисобланади.

Шу сабабли уларга нисбатан чегара назоратининг махсус тартиби қўлланади.

---

2. Қандай ҳолатда паспортга печать қўйилмайди?

Қуйидаги барча шартлар бажарилса, стюардесса ёки пилотнинг қизил паспортига печать қўйилмайди:

1️⃣ Улар хориж давлатига экипаж сифатида кирган бўлса

Яъни агар шахс мамлакатга:

◾️ рейс билан

◾️ экипаж рўйхати (crew list) асосида

◾️ хизмат вазифасини бажариш учун кирган бўлса,

у турист ҳисобланмайди.

---

2️⃣ Экипаж аъзолари аэропорт ва меҳмонхона режимидан чиқмаса

Агар экипаж:

◾️ аэропорт

◾️ авиакомпания меҳмонхонаси

◾️ трансфер маршрутидан ташқари чиқмаса

👉 улар давлат ҳудудига “кирган” деб ҳисобланмайди.

Бу “sterile zone” (стерил ҳудуд) режими деб аталади.

---

3️⃣ Экипаж коридори орқали ўтса

Аэропортларда экипаж учун:

◾️ алоҳида йўлак

◾️ алоҳида назорат мавжуд.

Бу йўлакдан ўтилганда:

◾️ паспорт сканер қилинади

◾️ лекин штамп қўйилмайди

Чунки бу миграцион кириш эмас, хизмат режими саналади.

---

3. Қачон пасспортга печать қўйилади?

Агар экипаж аъзоси:

✔ меҳмонхонадан чиқса
✔ шаҳарга борса
✔ шопинг, дам олиш, туризм қилса

у ҳолда:

◾️ экипаж мақомини йўқотади

◾️ турист мақомини олади

◾️ чегарадан оддий инсон сифатида ўтади

👉 Шу пайтдан паспортга IN/OUT печат қўйилади.

---

4. Бу коррупция ёки қонунбузарлик эмас

Кўпчилик ўйлайди:

“Нега штамп йўқ, бу имтиёзми?”

Йўқ. Бу:

◾️ Чикаго конвенцияси

◾️ ICAO стандартлари

◾️ давлатлар ўртасидаги авиация келишувлари

асосида берилган халқаро транспорт иммунитети.

Бу иммунитет:

◾️ экипажни миграция навбатларидан

◾️ визадан

◾️ штампбозликдан
озод қилади — фақат хизмат вақтида.

---

5. Стюардесса ва пилот касбининг ўзига хослиги

Бу касбда одам:

◾️ бир кунда 3 давлатга кириб чиқиши мумкин

◾️ лекин ҳеч бирига расман кирмаган бўлиши мумкин

◾️ паспорт тоза қолади

◾️ лекин дунё бўйлаб учади

Бу:

замонавий халқаро авиациядаги энг ноёб ҳуқуқий мақомлардан биридир.