Меҳнат муносабатларида адолат ва қонунийлик муҳим аҳамиятга эга. Айрим ҳолларда иш берувчи меҳнат шартномасини қонун талабларига риоя қилмасдан бекор қилиши мумкин. Бундай вазиятда ходимнинг ҳуқуқлари қандай ҳимоя қилинади? Қуйида Меҳнат кодексининг 174-моддаси асосида 5 та муҳим фактни келтирамиз.

1-факт: Ходим бекор қилиш устидан шикоят қилиш ҳуқуқига эга

Агар ходим меҳнат шартномаси қонунга хилоф равишда бекор қилинган деб ҳисобласа, у:

— бевосита иш берувчига мурожаат қилиши,

— медиaция тартибида,

— ёки суд орқали шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

Бу унинг конституциявий меҳнат ҳуқуқларини тиклашга хизмат қилади.

2-факт: Ходим аввалги ишига тикланиши шарт

Агар бекор қилиш ғайриқонуний деб топилса:

— ходим аввалги лавозимига қайта тикланади,

— иш берувчи уни ишга қабул қилиши мажбурий ҳисобланади.

Иш берувчи бу талабни рад этишга ҳақли эмас.

3-факт: Моддий зарар тўлиқ қоплаб берилади

Қонунга кўра, ходимга етказилган моддий зарар қуйидагиларни ўз ичига олади:

— мажбурий прогул вақти учун иш ҳақи,

— шикоят қилиш билан боғлиқ харажатлар (юрист, мутахассис маслаҳати, суд харажатлари ва бошқалар).

Бу тўловлар қонун билан кафолатланган.

4-факт: Маънавий зиён учун ҳам компенсация берилади

Агар ходим руҳий ёки жисмоний азоб чеккан бўлса:

— маънавий зиён учун ҳам товон тўланади,

— миқдор суд томонидан белгиланади,

— ва у ходимнинг ўртача ойлик иш ҳақидан кам бўлиши мумкин эмас.

Бу норма ходимнинг шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилади.

5-факт: Айбни исботлаш иш берувчининг зиммасида

Меҳнат низоларида муҳим қоида мавжуд:

— меҳнат шартномасини бекор қилиш қонуний эканини иш берувчи исботлаши шарт.

— Агар иш берувчи бунга далил келтира олмаса, қарор ходим фойдасига ҳал этилади.

Шунингдек, суд ходим илтимосига кўра ишга тиклаш ўрнига камида уч ойлик иш ҳақи миқдорида қўшимча товон ҳам ундириши мумкин.