Оила жамиятнинг энг муҳим ва муқаддас ижтимоий институти ҳисобланади. Мустаҳкам оила – соғлом жамият ва барқарор тараққиётнинг асосидир. Шу боис Ўзбекистонда оила институтини мустаҳкамлаш, соғлом авлодни вояга етказиш, эр-хотин ва фарзандлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади.

Оилавий муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси билан тартибга солинади. Кодексда никоҳ тузишнинг шартлари, уни давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби ҳамда никоҳга тўсқинлик қилувчи ҳолатлар аниқ белгилаб қўйилган. Бу нормаларнинг асосий мақсади оила барқарорлигини таъминлаш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва келажак авлод саломатлигини асрашдан иборат.

Қонунчиликка кўра, айрим шахслар ўртасида никоҳ тузиш мутлақо тақиқланган. Жумладан, агар шахслардан камида бири бошқа рўйхатдан ўтган никоҳда бўлса, улар ўртасида янги никоҳ тузиш мумкин эмас. Бу талаб мамлакатимизда якка никоҳ (моногамия) тамойили амал қилишини таъминлайди.

Шунингдек, қонун насл-насаб шажараси бўйича тўғри туташган қариндошлар, туғишган ва ўгай ака-укалар билан опа-сингиллар ўртасида, шунингдек фарзандликка олувчилар билан фарзандликка олинганлар ўртасида никоҳ тузишга йўл қўймайди. 

Оила кодекси фарзандликка олувчилар билан фарзандликка олинган шахслар ўртасида ҳам никоҳ тузишга рухсат бермайди. Гарчи улар ўртасида қон-қариндошлик мавжуд бўлмаса-да, қонун уларни оилавий муносабатларда ота-она ва фарзандга тенг ҳуқуқий мақомда деб эътироф этади. Шу сабабли улар ўртасида никоҳга йўл қўйилмайди.

Бундан ташқари, агар шахслардан бири руҳий касаллиги ёки ақли заифлиги туфайли суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган бўлса, бундай шахс билан никоҳ тузиш ҳам мумкин эмас. Бу норма шахснинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган.

Яқин қариндошлар ўртасида никоҳни тақиқлаш нафақат ҳуқуқий, балки тиббий ва ижтимоий аҳамиятга ҳам эга.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, яқин қариндошлар ўртасидаги никоҳлар келажак авлодда ирсий касалликлар ва туғма нуқсонлар хавфини ошириши мумкин. Шу боис дунёнинг кўплаб давлатлари қонунчилигида ҳам бундай никоҳларга чекловлар белгиланган.

Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистон Республикаси Оила кодексига мувофиқ яқин қариндошлар ўртасида никоҳ тузишга йўл қўйилмайди. Бундай чекловлар оила институтини мустаҳкамлаш, ахлоқий қадриятларни сақлаш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда келажак авлоднинг соғлом бўлиб вояга етишини таъминлашга хизмат қилади.

Бекжон Исмаилов,
журналист