Ҳар йили август келганда, мамлакат бўйлаб бир хил манзарани кузатиш мумкин: кимдир янги талаба гувоҳномасини қўлга киритиб, оиласи билан байрам қилса, кимдир эса телефон экранидан ўз балларини яна бир бор текшириб, “балки хато чиққандир” деган умидда сабрсизлик билан кутмоқда. Мана шу иккинчи тоифадаги ёшлар яъни ҳужжат топширган, имтиҳон топширган, лекин ҳали ҳам ноаниқлик ичида қолган минглаб йигит-қизлар бу йил кутилмаган янгилик билан бирга тонг оттирди.

Расмий маълумотларга кўра, бу йилги ОТМларга қабул жараёнида рақобат сезиларли даражада ошди. Давлат гранти асосида ўқишга киришнинг ўртача чегараси 121,8 баллдан 134,6 баллгача кўтарилса, тўлов-контракт бўйича бу кўрсаткич 84,9 балдан 93,7 баллгача ошди. Бир қараганда бу оддий рақамлардек туюлиши мумкин. Аммо ҳар бир балл орқасида тунлар мобайнида китоб устида ўтирган, репетиторга қатнаган ёки ўзи мустақил тайёрланган ёшнинг мехнати туради.

Тизимдаги бу “қаттиқлашув” эса табиийки, олдинги йилларга нисбатан кўпроқ абитуриентни четда қолдирди. Худди ана шу жойда давлат томонидан кутилмаган, лекин жуда ўринли қадам ташланди.

Расмийлар ҳужжат топшириб, бирон жойга кира олмаган ёшларга қаратилган янги механизмни тақдим этди: агар олдин танланган йўналишлардан ҳеч бирида ўрин топилмаган бўлса, энди абитуриентга ўзи топширган фанлар мажмуасига мос келадиган, бўш қолган ихтиёрий бир йўналишни танлаш ҳуқуқи берилади. Бу жараён айнан ҳозир августнинг сўнгги ҳафтасидан бошлаб амалда қўлланмоқда.

Аслида бу оддий бюрократик тартибдан кўра кўпроқ нарсани англатади. Бу “эшик ёпилди” деб ўйлаган юзлаб, эҳтимол минглаб ёшлар учун иккинчи нафас, иккинчи имконият. Ҳеч ким қўшимча имтиҳон топширмайди, қўшимча тўлов ҳам талаб этилмайди фақат тизимда бўш турган ўринлар билан лаёқатли, лекин омади бироз четроқда бўлган ёшлар ўртасида кўприк қурилмоқда, холос.

Кўпчилик бу мавзуни фақат абитуриентлар ва уларнинг ота-оналарига хос деб ўйлаши мумкин. Аслида эса бу жамиятнинг келажаги ҳақидаги гап. Ҳар йили ўз ёшлигини имтиҳонлар довонидан ошириб, олий таълим эшигини қоқаётган ёшлар сони орта бормоқда, демак таълим тизимининг мослашувчанлиги ҳам ортиб бориши керак. “Бирон жойда бўш ўрин турибдию, лаёқатли бола эса четда қолмоқда” деган ҳолат на давлат, на жамият, на ёшнинг ўзи учун фойдали эмас эди.

Албатта, бу қадам ёлғиз ўзи ҳамма муаммони ҳал қилмайди. Ахборот тарқатишни кучайтириш, абитуриентларга бу ҳуқуқдан қандай фойдаланиш кераклигини тушунтириш, жараённи шаффоф олиб бориш булар ҳали олдинда турган вазифалар. Бироқ бир нарса аниқ: ҳар бир ёшга берилган иккинчи имконият бу фақат унинг ўзига эмас, балки бутун жамиятга берилган инвестициядир.

Август ҳали тугамади. Ва демак, орзу қилиш ҳам, курашни давом эттириш ҳам ҳали кеч эмас.

Фурқат Алимардонов