Сўнгги йилларда Ўзбекистонда таълим сифатини ошириш давлат сиёсатининг устувор йўналишига айланди. Бу жараёнда ҳал қилувчи шахс — ўқитувчидир. Давлат томонидан жорий этилган имтиёзлар тизими шунчаки моддий рағбатлантириш эмас, балки педагог касбининг нуфузини кўтариш ва соҳада рақобатбардош муҳитни шакллантиришга қаратилган комплекс чора-тадбирлардир.

Қуйида ўқитувчиларга берилган имтиёзларни учта асосий йўналиш:ижтимоий ҳимоя, молиявий рағбатлантириш (KPI) ва касбий ривожланиш бўйича таҳлил қиламиз.

ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯ ВА МЕҲНАТ ШАРОИТЛАРИ КАФОЛАТИ

Давлат педагог ходимларнинг жисмоний ва руҳий саломатлигини асраш ҳамда уларнинг дам олиш ҳуқуқларини қонуний мустаҳкамлаган. Ўқитувчилар учун56 кунликҳақ тўланадиган узайтирилган йиллик таътил белгиланиши ҳамда 1 октябрь — “Ўқитувчи ва мураббийлар куни”нинг дам олиш куни деб эълон қилиниши, уларнинг оғир ақлий меҳнатдан тикланиши учун зарур шароитдир.

Болаларга таълим берувчи педагогларнинг доимий бепул тиббий кўрикдан ўтказилиши ҳамда касаллик вақтида моддий ёрдам кўрсатилиши ижтимоий ҳимоянинг муҳим элементидир.

Ҳафталик иш вақтининг кўпи билан 36 соат этиб белгиланиши ўқитувчига ўз устида ишлаш учун вақт ажратиш имконини беради.

Энг муҳим кафолатларнинг бири, ўқитувчининг касбий фаолиятига ноқонуний аралашиш учун жавобгарликнинг кучайтирилишидир. Бу ўқитувчини мажбурий меҳнат ва маъмурий тазйиқлардан ҳимоя қилади. (Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс (197-5-модда — Таълим ташкилоти педагог ходимининг касбий фаолиятига қонунга хилоф равишда аралашиш ёки ўз хизмат вазифаларини бажаришига тўсқинлик қилиш).

ТАБАҚАЛАШТИРИЛГАН МОЛИЯВИЙ РАҒБАТЛАНТИРИШ ТИЗИМИ

Эски тизимдаги ҳамма учун тенг маош тамойилидан воз кечилиб, ўқитувчининг натижасига қараб ҳақ тўлаш (KPI) тизими жорий этилди.

— Мактаб ўқитувчиларига фаолият самарадорлигига қараб 10% дан 40% гачаустама белгиланиши соғлом рақобатни юзага келтиради. Психолог ва кутубхоначиларнинг ҳам эътибордан четда қолмагани (10-20%) мактаб жамоасининг умумий мотиватсиясини оширади.

— Ўз фани бўйича халқаро ёки миллий сертификатга эга ўқитувчиларга 50% устаматўланиши.

— Олис ҳудудларда дарс бераётганларга 50% гача устама берилиши, чекка қишлоқларда таълим сифатини пойтахт даражасига яқинлаштиришга хизмат қилади.

— Инклюзив синфлар учун 40% гача устама белгиланиши, алоҳида ёндашув талаб этадиган болалар билан ишловчи педагогларнинг машаққатли меҳнатини эътироф этишдир.

ИҚТИДОРЛАРНИ КАШФ ЭТИШ

Ўқитувчининг нуфузи унинг ўқувчилари эришган ютуқлар билан ҳам ўлчанади.

Биринчи, фан олимпиадаси ғолибларини тайёрлаш ўқитувчи учун трамплин вазифасини ўтайди. Республика ва халқаро даражадаги ғолиблик учун:

• Бир марталик катта пул мукофотлари;
   
• Тўғридан-тўғри малака тоифасини ошириш (аттестациясиз);
   
• 150% гача махсус устамалар белгиланиши кўзда тутилган.

Иккинчи, кўп йиллик стажга эга тажрибали педагогларнинг мажбурий аттестациядан озод қилиниши, уларнинг кўп йиллик хизматига билдирилган ҳурмат белгисидир.

Учинчи, “Хорижий тилларни ўқитиш бўйича энг яхши мактаб”танловида ярим миллиард сўм мукофот қўйилиши нафақат ўқитувчи, балки бутун мактаб маъмуриятини сифат учун курашишга ундайди.

Бугунги кунда ўқитувчи бўлиш нафақат шарафли, балки ўз устида ишлаган мутахассис учун моддий жиҳатдан манфаатли касбга айланиб бормоқда. Давлат томонидан берилаётган ушбу имтиёзлар тўғридан-тўғри натижадорликка боғланган бўлиб, таълим сифатини янги босқичга олиб чиқишга хизмат қилади.

Фаррух Халиков,
"Адолат" МҲАМ ходими