Кўпчилик ҳайдовчилар автомобилнинг тозалигини фақат ташқи кўриниш ёки шахсий дид масаласи деб билади. Аслида бу масала қонунчиликда аниқ белгилаб қўйилган. Йўл ҳаракати қоидаларининг 11-банди «а» кичик бандига кўра, ҳайдовчи йўлга чиқишдан олдин транспорт воситасининг техник созлигини, тозалигини ва тўлиқ жиҳозланганлигини текширишга мажбур. Тозалик бу ерда техник созлик ва жиҳозланганлик билан бир қаторда тилга олинган. Демак, у ҳайдовчининг ихтиёрига қолдирилган иш эмас, балки унинг йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашдаги вазифаларидан бири ҳисобланади.

Бу талабнинг амалий аҳамияти ҳар куни йўлда сезилади. Лой ёки чанг босган олд, ён ва орқа ойналар, ташқи кўзгулар ҳайдовчига йўлни ва атрофдаги вазиятни кузатишни қийинлаштиради. Ифлосланган фаралар ва габарит чироқлари ёруғликни сусайтиради, натижада транспорт воситаси сутканинг қоронғи вақтида бошқа ҳаракат иштирокчиларига кечроқ кўринади. Давлат рақам белгисининг ўқилиши ҳам кўп жиҳатдан унинг тозалигига боғлиқ. Шу сабабли Қоидалар ҳайдовчидан ҳаракатланиш давомида ҳам транспорт воситасининг техник созлигини таъминлашни талаб қилади (11-банд «б» кичик банди). Бундан ташқари, Қоидаларнинг 12-бандида сутканинг қоронғи вақтида ёки кўриниш чекланган вазиятда фара ва орқа габарит чироқлари ёнмайдиган, ёмғир ёки қор ёғаётганда ойна тозалагичи ишламайдиган транспорт воситасини бошқариш тақиқланган. Бу талаблар бир мақсадга хизмат қилади: ҳайдовчи йўлни аниқ кўриши, бошқалар эса уни ўз вақтида кўра олиши керак.

Масаланинг ҳуқуқий жиҳати ҳам эътибордан четда қолмаслиги лозим. Йўл ҳаракати қоидаларининг 3-иловасида транспорт воситаларидан фойдаланишни тақиқловчи шартлар алоҳида белгилаб қўйилган. Қоидаларнинг 12-бандига кўра, ҳаракатланиш вақтида шундай шартлар юзага келса, ҳайдовчи уларни бартараф этиши, агар бунинг иложи бўлмаса, зарур эҳтиёт чораларини кўрган ҳолда транспорт воситасини таъмирлаш ёки тўхтаб туриш жойига эвакуатор ёки шатакка олиш орқали олиб бориши мумкин. Қоидаларнинг 5-бандида эса уларни бузган шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавоб бериши белгиланган.

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексда бу соҳага оид жавобгарлик бир нечта моддада назарда тутилган. Хусусан, 125-модда транспорт воситаларидан фойдаланиш қоидаларини бузганлик учун, 139-модда эса носоз транспорт воситаларини йўлга чиқариш ва транспорт воситаларидан фойдаланиш қоидаларини бошқача тарзда бузганлик учун жавобгарликни белгилайди.

МЖТКнинг 125-моддасида ишлаётганида ташқарига чиқараётган ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори, шунингдек шовқин даражаси белгиланган нормалардан ортиқ бўлган транспорт воситаларини бошқарганлик учун маъмурий огоҳлантиришга ёки базавий ҳисоблаш миқдорининг иккидан бир қисми миқдорида жарима солиш белгиланган.

Демак, транспорт воситасининг ҳолатига бефарқлик фақат йўл хавфсизлигига таҳдид солиб қолмай, ҳайдовчининг ўзига ҳам ортиқча ташвиш ва харажат келтириши мумкин.

Шундай экан, йўлга чиқишдан олдин бир неча дақиқа ажратиб, ойналар, кўзгулар, чироқлар ва рақам белгисининг тозалигини, ойна тозалагич ва ювиш суюқлигининг ҳолатини текшириб олиш оддий одат бўлиб қолиши лозим. Бу нафақат Қоидаларга риоя қилиш, балки ҳайдовчининг ўзи, йўловчилари ва бошқа йўл ҳаракати иштирокчиларининг хавфсизлигига қўшилган ҳиссадир.

Жасур ТОЖИБОЕВ,

журналист