Ўзини ўзи банд қилган шахслар кимлар? Меҳнат даромади олишга йўналтирилган, жисмоний ва юридик шахсларга хизматлар кўрсатиш, ишларни бажариш бўйича шахсий меҳнати билан иштирок этишга асосланган фаолиятни мустақил амалга оширадиган, якка тартибдаги тадбиркорлар сифатида рўйхатга олинмаган, меҳнат стажи ҳисобга олиниши ва рағбатлантирувчи имтиёзлардан фойдаланиш ҳуқуқи билан давлат солиқ хизмати органларида рўйхатдан ўтказилган жисмоний шахслар. Масалан, репетиторлар, энагалар, сантехниклар, электрчилар, сартарошлар, курьерлар, автомобиль ювувчилари, ҳунармандлар, фаррошлар, тикувчилар, дастурчилар ва яна кўплаб касб эгалари ўзини ўзи банд қилувчилар бўлишлари мумкин. Қисқа қилиб айтганда ўз ишини ўзи топиб, уни ўзи бажариш орқали даромад кўрадиган жисмоний шахслар – ўзини ўзи банд қилган шахслар ҳисобланади. Фойдали томонлари

1. Уйдан ишлашнинг қонуний имконияти. Ўзини ўзи банд қилганлар солиқ текширувлари, жарималар ва ноқонуний тадбиркорлик фаолияти бўйича айбловлардан қўрқмасликлари мумкин.
2. Тасдиқланган иш стажи ва пенсия. Ўзини ўзи банд қилганларнинг иш стажи кетаверади, шунинг учун кексаликда кафолатланган пенсия нақд деб ҳисоблаш мумкин.
3. Расмий даромад. Истеъмол кредитлари, имтиёзли қарзлар олиш, шунингдек, солиқ имтиёзларини қўллаш мумкин.
4. Минимал солиқ. Даромад солиғи ёки бошқа йиғимлар йўқ. Бир йилда БҲМнинг 1 баравари миқдорида ижтимоий солиқ тўлаш кифоя.
5. Ўзига ўзи хўжайин. Ўзини ўзи банд қилувчилар учун меҳнат шартномаси, раҳбар ва қатъий иш жадвали йўқ. Севимли иш билан хоҳлаган вақтда шуғулланиш ва бундан қонуний даромад олиш мумкин.
6. Мижозлар базасини кенгайтириш. Ўзини ўзи банд қилган шахслар юридик шахслардан пул ўтказиш йўли билан тўловларни қабул қилиш учун банкда осонгина ҳисоб очишлари мумкин. Бундан ташқари, давлат рўйхатидан ўтказилганлик шериклар орасида ишончни уйғотади.
7. Минимал ҳужжатлар. Бухгалтерия ҳисобини юритиш, ҳисобот юбориш ёки солиқ декларациясини топширишлари шарт эмас. Даромад ва харажатларни ихтиёрий равишда Солиқ иловасида тўғридан-тўғри кузатиб боришлари мумкин.

Солиқларга тортиладими? Қанча миқдорда пул ишлаб топса ҳам  шахснинг ўзида барчаси қолади. Ҳеч қандай суғурта ёки бошқа бадаллар тўламайди. Ҳеч қандай жисмоний шахсларга солинадиган даромад солиғи солинмайди, қачонки белгиланган 68 та фаолият турлари бўйича даромад олинса. Агар белгиланган фаолият туридан ташқари даромад олинган бўлса унда ЖШДС тўлайди. Хизмат ёки товар учун қандай тартибда тўловни қабул қилиш мумкин? Тўловларни нақд, терминал ёки пул ўтказиш усули билан қабул қилиш мумкин. Терминални банкдан ижарага олиб ишлатиш ва пул ўтказамалари учун банкда ҳисоб рақам очиш мумкин. Ойлик даромад бўйича чекловлар мавжудми? Ойлик даромад бўйича ҳеч қандай чекловлар мавжуд эмас. Сизнинг даромадингиз 100 млн сўмни ташкил этса ҳам сизни ҳеч ким ЯТТ ёки МЧЖ га ўтишга мажбурламайди. Иш стажи қандай ҳисобланади? 1 йилда 1 маротаба тўлаб бориладиган ижтимоий солиқ тўлаб борилса, ҳар йилги ижтимоий тўлов эвазига иш стажи 1 йилдан қўшилиб бораверади. Зарур вақтга етганда ёшга доир энг кам пенсия миқдори – ойига 633,000 сўм (2022 йилнинг 1 июнь ҳолатига кўра) тўланади. Агар зарур стаж етарли бўлмаса давлат томонидан – 500,000 сўм (2022 йилнинг 1 июнь) тўлаб борилади. Касал бўлиб қолганда меҳнатга лаёқатсизлик туфайли иш ҳақи тўлаб бериладими? Касал бўлиб қолганда даволаниш ва меҳнат таътиллари йўқ. Маълум бир муддат ишлай олмаса меҳнатга лаёқатсизлик пайдо бўлса иш ҳақи тўлаб берилмайди. Агар узоқроқ муддатга таътилга чиқса ёки меҳнатга қобилятини йўқотса солиқ орган ҳодимларини ҳабардор қилади ва айнан ўша муддат учун ижтимоий солиқ тўламайди ва ана шу давр учун иш стажи ёзилмайди. Асосий иш жойида меҳнат шартномаси бўйича ишлаб, бир вақтнинг ўзида ўзини ўзи банд қилиш ҳам мумкинми? Ҳа мумкин. Асосийси, асосий ишдаги фаолият тури ўзини ўзи банд қилиш учун рухсат берилган фаолият турлари рўйхатига кирмаган бўлиши керак. Масалан, кун бўйи меҳнат шартномаси асосида котибалик билан шуғулланиш, кечаси ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида матн ёзиш бўйича хизматларни (копирайтинг) кўрсатиш мумкин. Қандай қилиб рўйхатдан ўтилади?

• туман солиқ инспекциясига мурожаат қилиш орқали;
• солиқ тўловчининг шахсий кабинети ёки ДСҚнинг Солиқ мобил иловаси орқали;
• ягона давлат интерактив хизматлари порталининг my.gov.uz сайти орқали мустақил равишда рўйхатдан ўтиш мумкин.

Х. Расулов, Олтинсой туман адлия бўлими давлат хизматлари маркази бош мутахассиси