Турар жойда доимий рўйхатда исталмаган кишиларнинг бўлиши мулкдор учун турли нохуш оқибатларни келтириб чиқариши мумкин. Масалан, коммунал хизматлар учун тўловларнинг ортиши, ушбу уй билан боғлиқ нотариал ҳаракатларда доимий рўйхатда турадиган кишилардан розилик олиш мажбурияти ва ҳоказо.

Бировни «прописка»дан қандай чиқариб ташлаш мумкин? Турар жойга доимий ёки вақтинча рўйхатга кириш ва ундан чиқиш тартиби қандай? Hudud24.uz сайти колумнисти Муроджон Нажмиддинов мақолада шу хусусда сўз юритади.

1. Қанча муддатда ва қаердан «прописка»га кирилади?

Фуқаролар янги яшаш жойига келган кундан 15 кун ичида ўзларига қулай бўлган туман (шаҳар) «паспортный стол», яъни ички ишлар органларининг миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмалари, давлат хизматлари марказлари ёки Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали доимий ёки вақтинча рўйхатдан ўтишлари шарт.

Янги туғилган болалар эса «ЗАГС», яъни ФҲДЁ органлари томонидан унга туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномани расмийлаштиришда отаси ёки онасининг доимий яшаш жойи бўйича доимий рўйхатга олинади.

Ягона интерактив давлат хизматлари портали

2. Қандай ҳужжатлар топшириш керак?

Фуқаро вилоятларда доимий яшаш жойи бўйича рўйхатга олиниши учун туман (шаҳар) миграция ва фуқароликни расмийлаштириш бўлинмалари, давлат хизматлари марказларига мурожаат қилишлари ёки махсус порталга қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:

• мулкдор аризаси (ёки нотариал тасдиқланган аризаси (розилиги), агар шахсан бориш имкони мавжуд бўлмаса);
• рўйхатга олинаётган фуқаронинг паспорти ёки ID-картаси, ҳарбий ҳисоб ҳужжатлари;
• никоҳ тузилганлиги ёки болалар туғилганлиги тўғрисидаги гувоҳномалар (шунингдек, васийликни (ҳомийликни) тасдиқловчи ҳужжатлар ҳамда оилага тарбияга олиш тўғрисидаги келишув).

Кишиларни вилоятларда вақтинча турган жойи бўйича рўйхатга олиш унинг доимий рўйхатини бекор қилмаган ҳолда, мулкдорнинг аризасида ёки солиқ идораларида ҳисобга олинган ижара шартномасида кўрсатилган, бироқ бир йилдан ортиқ бўлмаган муддатда амалга оширилади.

Давлат хизматлари маркази ёки махсус портал орқали хизмат кўрсатилганда, зарур маълумотлар идоралараро электрон ҳамкорлик тизими орқали олинади.

3. Бир уйга неча кишини рўйхатга қўйиш мумкин?

Қонунчиликда бир уйда рўйхатдан ўтиши мумкин бўлган кишиларнинг сонига нисбатан талаб йўқ. Бунда уй-жой майдонининг ижтимоий нормасига қаралади. Хусусан, Уй-жой кодексига асосан уй-жой майдонининг ижтимоий нормаси бир киши ҳисобига 16 квадрат метрдан, кресло-аравачада ҳаракатланадиган ногиронлиги бўлган кишилар учун эса – 23 квадрат метрдан кам бўлмаслиги лозим.

Масалан, 65 квадрат метр майдонли уйда 4 кишини рўйхатга қўйиш мумкин. Аммо оила аъзолари бундан кўп бўлсачи? Қонунчиликда бу борада истиснолар белгиланган. Жумладан, қуйидаги кишиларга турар жой майдонининг ижтимоий нормаси тўғрисидаги қоидалар қўлланилмайди:

• эр-хотин;
• ота-оналар, фарзандлар;
• бобо-буви, неваралар;
• васийликдаги (ҳомийликдаги) ҳамда оилага тарбияга олинган (патронат) шахслар;
• вояга етмаган, ота-онаси бўлмаган туғишган ака-укалар,
• опа-сингиллар, шунингдек, меҳнатга лаёқатсиз туғишган ака-укалар,
• илгари шу ҳудудда яшаган, аммо вақтинча бошқа жойга кетган, уй-жойдан фойдаланиш ҳуқуқи сақлаб қолинадиган фуқаролар – олдинги истиқомат жойига ёки қариндошларининг уй-жой майдонига;
• озодликдан маҳрум этиш жойларидан озод қилинган шахслар — олдинги истиқомат жойига, ўз оила аъзоларининг, қариндошлари ёки ҳукм қилингунга қадар яшаб турган бошқа шахсларнинг уй-жой майдонига;
• муддатли ҳарбий хизмат тугагандан сўнг уйга қайтган ҳарбий хизматчилар – олдинги истиқомат жойига, ота-онаси ёки бошқа қариндошларининг уй-жой майдонига.

4. Рўйхатдан ўтиш учун қанча миқдорда тўлов қилинади?

Доимий яшаш ёки вақтинча турган жойи бўйича рўйхатдан ўтказганлик учун фақат биргина тўлов – давлат божи ундирилади.

Ушбу божнинг миқдори «Давлат божи тўғрисида»ги қонунга асосан базавий ҳисоблаш миқдорининг 2 фоизини (бугунги кунда 6 800 сўм) ташкил қилади.

5. Бировни «прописка»дан қандай чиқариб ташлаш мумкин?

«Прописка» тизимида аксарият муаммоли масалалар бировни доимий рўйхатдан чиқариб ташлаш билан боғлиқ бўлади. Масалан, уйни олди-сотди қилишда доимий рўйхатдаги кишиларнинг розилигини олиш керак, аммо ушбу кишиларнинг ҳаммаси ҳам ўша пайтда топиб бўлмайди. Ёки янги сотиб олинган уйда аввалги эгалари рўйхатда қолиб кетган ёки электрон тизимлардаги техник хатоликлар туфайли умуман бегона кишилар «пропискага кириб қолган». Хўш, шундай вазиятларда уларни қандай рўйхатдан чиқариб юбориш мумкин?

Фуқаронинг доимий рўйхатга олинганлиги қуйидаги ҳолларда бекор қилинади:

• республика ҳудудида бир манзилдан бошқа манзилга доимий рўйхатга олинганда;
• мулкдор ўзгарганда, унинг аризаси ва уй-жойга эгалик қилишни тасдиқловчи ҳужжатлар асосида;
• суднинг фуқарони уй-жойдан фойдаланиш ҳуқуқини йўқотган, шахсни бедарак йўқолган деб топиш ва кўчириш ҳақидаги қарори асосида;
• хорижга доимий яшашга кетганда;
• сохта ҳужжатлар ёки ҳақиқатга мувофиқ бўлмаган ҳужжатлар асосида доимий рўйхатга олинганлиги аниқланганда;
• умрбод озодликдан маҳрум қилинганда;
• вафот этганда.

Шунингдек, мулкдорнинг аризасига кўра – турар жойга нисбатан мулкий ҳуқуқларга ёки мулкдор билан қариндошлик алоқаларига эга бўлмаган кишилар ҳам рўйхатдан чиқарилади.