Гаров муносабатларида энг муҳим масалалардан бири — гаров ҳуқуқининг қайси мол-мулкка нисбатан амал қилиши ҳисобланади. Фуқаролик кодексининг 272-моддасида гаров ҳуқуқи қайси ҳолларда ва қайси объектларга татбиқ этилиши аниқ белгиланган.

Гаров ҳуқуқи гаров нарсасига қандай жорий қилинади?

Агар шартномада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, гаров ҳуқуқи гаров нарсаси бўлган ашёга унинг кимга тегишли эканлигига қараб жорий қилинади.

Гаровга қўйилган мол-мулкдан олинган даромад ҳам гаровга кирадими?

Гаровга қўйилган мол-мулкдан фойдаланиш натижасида олинган ҳосил, маҳсулот ва даромадларга гаров ҳуқуқи фақат гаров шартномасида бу ҳақда махсус шарт назарда тутилган тақдирдагина жорий қилинади.

Корхона ипотекасида гаров ҳуқуқи нималарни қамраб олади?

Агар бутун корхона ёки бошқа мулкий комплекс ипотекага қўйилса, гаров ҳуқуқи унинг таркибига кирувчи барча кўчмас ва кўчар мол-мулкка, талаб қилиш ҳуқуқларига, мутлақ ҳуқуқларга ҳамда ипотека даврида вужудга келган ҳуқуқларга ҳам татбиқ этилади. Қонун ёки шартномада бошқача қоида белгиланмаган бўлса, ушбу тартиб амал қилади.

Бино ёки иншоот ипотекасида ер участкаси ҳам гаровга қўйилиши шартми?

Ҳа. Бино ёки иншоотни ипотекага қўйишга фақат шу объект жойлашган ер участкаси ёки унинг фойдаланиш учун зарур қисми, ёхуд ушбу ер участкасини ижарага олиш ҳуқуқи ҳам бир вақтнинг ўзида ипотекага қўйилган тақдирдагина йўл қўйилади.

Ер участкаси ипотекаси биноларга ҳам татбиқ этиладими?

Йўқ. Агар шартномада бошқача шарт белгиланмаган бўлса, ер участкаси ипотекага қўйилганда гаров ҳуқуқи ушбу ерда мавжуд ёки қурилаётган бино ва иншоотларга автоматик тарзда жорий қилинмайди.

Ер участкаси сотилса, бино эгасининг ҳуқуқи сақланиб қоладими?

Агар шартномада бошқача шарт бўлмаса, гаровга қўйилган ер участкасига ундирув қаратилганда ҳам гаровга қўювчи бино ёки иншоотдан фойдаланиш учун зарур бўлган ер қисмига нисбатан чекланган тарзда фойдаланиш (сервитут) ҳуқуқини сақлаб қолади. Бу ҳуқуқдан фойдаланиш шартлари тарафлар келишувига, келишувга эришилмаган тақдирда эса суд қарорига асосан белгиланади.

Агар ер участкасида бошқа шахсга тегишли бино бўлса нима бўлади?

Бундай ҳолатда гаровга қўйилган ер участкаси кимошди савдосида сотилса, ер участкаси эгасининг ушбу бино ёки иншоот эгасига нисбатан мавжуд ҳуқуқ ва мажбуриятлари ер участкасини сотиб олган шахсга ўтади.

Келажакда олинадиган мол-мулк ҳам гаровга қўйилиши мумкинми?

Ҳа. Гаров шартномасида, қонун асосида юзага келадиган гаровда эса қонунда, гаровга қўювчи келажакда эга бўладиган ашёлар ва мулкий ҳуқуқларни ҳам гаровга қўйиш назарда тутилиши мумкин.

Хулоса

Фуқаролик кодексининг 272-моддаси гаров ҳуқуқининг қайси мол-мулкларга татбиқ этилиши, ипотекада ер участкаси ва биноларнинг ҳуқуқий мақоми, сервитут ҳуқуқининг сақланиши ҳамда келажакда олинадиган мол-мулкни гаровга қўйиш имкониятини белгилаб беради. Ушбу қоидалар гаровга қўювчи ва гаровга олувчининг ҳуқуқ ҳамда манфаатлари мувозанатини таъминлашга хизмат қилади.

Зиёвуддин Намозов