Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 360-моддасига кўра, якка тартибдаги тадбиркорлар учун солиқ солиш объекти ва солиқ базаси умумий қоидаларга мувофиқ, айрим ўзига хос хусусиятлар ҳисобга олинган ҳолда аниқланади.

Жами даромад нимадан иборат?

Якка тартибдаги тадбиркорнинг жами даромади тадбиркорлик фаолияти доирасида олинган барча даромадлардан шаклланади. Тадбиркор тузаётган битимларида, агар вазиятдан бошқача ҳол аниқ келиб чиқмаса, ўзининг якка тартибдаги тадбиркор сифатида фаолият юритаётганини кўрсатиши лозим.

Қайси харажатлар чегириб ташланади?

Солиқ базасини аниқлашда солиқ солинадиган даромадни олиш билан боғлиқ барча харажатлар жами даромаддан чегириб ташланади. Бунда Солиқ кодексининг 44-бобида назарда тутилган чегириб ташланмайдиган харажатлар бундан мустасно.

Шунингдек, тадбиркорлик фаолиятида фойдаланилган амортизация қилинадиган активлар бўйича амортизация ажратмалари ҳам тегишли асослар мавжуд бўлса, жами даромаддан чегириб ташланади.

Соддалаштирилган тартибни танлаш мумкин

Якка тартибдаги тадбиркорлар солиқ базасини ҳисоблашнинг соддалаштирилган тартибини танлаш ҳуқуқига эга.

Бунда:

— солиқ базаси жами даромаднинг 25 фоизи миқдорида белгиланади;

— харажатлар ҳисобини юритиш мажбурияти бекор қилинади;

— айрим тоифадаги тадбиркорлар учун бундан истиснолар мавжуд.

Билдиришнома қачон топширилади?

Соддалаштирилган тартибдан фойдаланиш учун солиқ органига белгиланган шаклдаги билдиришнома қуйидаги муддатларда тақдим этилади:

— янги рўйхатдан ўтган тадбиркорлар — фаолият бошлангунга қадар;

— фойда солиғини тўлашга ўтганлар — тегишли билдиришнома билан бир вақтда;

— бошқа якка тартибдаги тадбиркорлар — ҳар йили 25 январдан кечиктирмай.

Соддалаштирилган тартиб қачондан қўлланилади?

— янги рўйхатдан ўтганлар учун — фаолият бошланган пайтдан;

— фойда солиғини тўлашга ўтганлар учун — ариза топширилган ойдан кейинги ойнинг биринчи кунидан;

— бошқа тадбиркорлар учун — жорий йилнинг 1 январидан бошлаб.

Умумий тартибга қайтиш мумкинми?

Якка тартибдаги тадбиркор солиқ базасини ҳисоблашнинг соддалаштирилган тартибидан ихтиёрий равишда воз кечиб, умумий тартибга ўтиши мумкин. Бунинг учун солиқ даври бошланишидан камида бир ой олдин солиқ органига тегишли билдиришнома тақдим этилиши керак.

Хулоса

360-модда якка тартибдаги тадбиркорларга солиқ базасини умумий ёки соддалаштирилган тартибда ҳисоблаш имкониятини беради. Соддалаштирилган тартибни танлаган тадбиркорлар харажатлар ҳисобини юритиш мажбуриятидан озод этилиб, жами даромадининг 25 фоизи миқдорида солиқ базасини аниқлайди. Бу эса ҳисоб-китобларни соддалаштириш ва солиқ маъмурчилигини енгиллаштиришга хизмат қилади.

Зиёвуддин Намозов,
"Адолат" МҲАМ ходими