Бугунги кунда инсон ҳаётини молиявий муносабатларсиз тасаввур қилиш қийин. Кундалик эҳтиёжлар учун маблағ сарфлаш, банк хизматларидан фойдаланиш, кредит олиш, жамғарма шакллантириш, инвестиция қилиш ва электрон тўловларни амалга ошириш замонавий ҳаётнинг ажралмас қисмига айланди. Айниқса, рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши ёшларни молиявий қарорларни мустақил қабул қилишга ундамоқда.

Шу сабабли ёшларнинг молиявий саводхонлигини ошириш нафақат уларнинг шахсий фаровонлиги, балки жамият ва мамлакат иқтисодий барқарорлиги учун ҳам муҳим аҳамиятга эга. Молиявий саводхон инсон ўз даромадини тўғри режалаштиради, харажатларини назорат қилади, қарз ва кредитларнинг оқибатларини англайди ҳамда келажаги учун молиявий захира яратади.

Молиявий саводхонлик инсоннинг пул маблағларини оқилона бошқариш, даромад ва харажатларни режалаштириш, жамғариш, кредит ва инвестиция имкониятларини баҳолаш ҳамда молиявий хавфларни англаш қобилиятидир.

Молиявий саводхонлик фақат кўп пул топишни англатмайди. Аксинча, мавжуд маблағни тўғри бошқариш ҳам муҳим. Катта даромадга эга бўлган, аммо харажатларини назорат қила олмайдиган инсон молиявий жиҳатдан барқарор бўлмаслиги мумкин. Камроқ даромад топса-да, маблағини режали сарфлайдиган ва мунтазам жамғариб борадиган инсон эса ўзининг молиявий ҳолатини аста-секин яхшилаши мумкин.

Ёшлик даврида шаклланган молиявий одатлар инсоннинг кейинги ҳаётига катта таъсир кўрсатади. Шунинг учун молиявий тарбияни эрта бошлаш зарур.

Биринчидан, ёшлар даромад ва харажатлар ўртасидаги мувозанатни тушунишлари керак. Ҳар қандай даромаднинг маълум қисмини зарур эҳтиёжларга, маълум қисмини жамғаришга ва имкониятдан келиб чиқиб ривожланишга йўналтириш муҳим.

Иккинчидан, ёшлар истак ва эҳтиёж ўртасидаги фарқни англаши лозим. Реклама ва ижтимоий тармоқлар инсонда доимо янги маҳсулот ёки хизматга эга бўлиш истагини пайдо қилиши мумкин. Аммо ҳар бир истак учун маблағ сарфлаш молиявий барқарорликка салбий таъсир кўрсатади.

Учинчидан, кредит ва қарз масаласига жиддий муносабат зарур. Кредит олиш осон бўлиши мумкин, аммо уни қайтариш учун келажакдаги даромад ҳисобидан мажбурият олинаётганини ёшлар яхши тушунишлари керак.

Замонавий технологиялар молиявий хизматлардан фойдаланишни анча осонлаштирди. Банк иловалари, электрон ҳамёнлар ва онлайн тўловлар орқали бир неча сонияда маблағ ўтказиш мумкин. Бу қулайлик билан бирга янги хавфларни ҳам юзага келтирмоқда.

Жумладан, интернетдаги сохта инвестиция таклифлари, фирибгарлик схемалари, шахсий маълумотларни ўғирлаш ва тез бойишга ваъда берувчи лойиҳалар ёшлар учун жиддий хавф туғдиради.

Шунинг учун молиявий саводхонлик билан бир қаторда рақамли саводхонликни ҳам ривожлантириш зарур. Ёшлар банк картаси маълумотлари, пароль ва тасдиқлаш кодларини ҳимоя қилиш, шубҳали ҳаволаларни очмаслик ва молиявий таклифларнинг ишончли манбасини текшириш одатини шакллантириши лозим.

Ёшларнинг молиявий саводхонлигини оширишда оила, таълим муассасалари, давлат ва жамият биргаликда ҳаракат қилиши керак.

Оилада болага пулнинг қадри, меҳнат ва даромад ўртасидаги боғлиқлик, тежамкорлик ва режалаштириш ҳақида оддий ҳаётий мисоллар орқали тушунча бериш мумкин.

Таълим муассасаларида эса молиявий саводхонликка оид амалий машғулотларни кўпайтириш мақсадга мувофиқ. Масалан, талабаларга шахсий бюджет тузиш, ойлик даромадни тақсимлаш, кредит шартларини таҳлил қилиш, жамғарма режасини ишлаб чиқиш каби амалий вазифалар берилиши мумкин.

Шунингдек, ёшлар мустақил равишда ҳам ўз молиявий билимларини ошириши мумкин. Бунинг учун шахсий харажатларни ёзиб бориш, ойлик бюджет тузиш, молиявий мақсад белгилаш ва ҳар бир катта хариддан олдин унинг зарурлигини таҳлил қилиш яхши натижа беради.

Бугунги кунда молиявий саводхонлик ёш инсон учун оддий қўшимча билим эмас, балки ҳаётий заруратдир. Молиявий жиҳатдан саводли ёш ўз даромадини қадрлайди, харажатларини назорат қилади, қарз мажбуриятларини англаб олади ва келажагини режалаштиришга ҳаракат қилади.

Ёшларга пулни фақат сарфлаш воситаси сифатида эмас, балки масъулият ва имконият сифатида қарашни ўргатиш муҳим. Зеро, молиявий саводхон авлод келажагини режалаштира оладиган, иқтисодий жиҳатдан мустақил қарор қабул қиладиган ва жамият тараққиётига муносиб ҳисса қўша оладиган авлоддир.

Шу боис ёшларнинг молиявий саводхонлигини ривожлантириш оиладан бошланиб, таълим муассасалари ва жамиятнинг узвий ҳамкорлиги асосида давом этиши керак.

Фурқат Алимардонов,
журналист