Иш жойида одам ўзини хавфсиз ҳис қилиши, шаъни ва қадр-қиммати ҳурмат қилинишига ишониши керак. Бироқ тазйиқ ёки зўравонликка учраган ходим кўпинча кимга мурожаат қилишни, шикояти қандай кўриб чиқилишини билмайди. 2026 йил 21 сентябрдаги ПҚ–345-сон Президент қарори ана шундай ҳолатларнинг олдини олиш ва мурожаатлар билан ишлаш тартибини яхшилашга қаратилган.

Қарорда “Хавфсиз ва ҳурматга асосланган иш муҳити” ахборот порталини 2026 йил 1 декабрга қадар ишга тушириш белгиланган. Ходим иш жойидаги тазйиқ ва зўравонлик ҳақида шу портал орқали хабар бериши мумкин бўлади. Мурожаат юқори турувчи ташкилотга юборилиши, уни кўриб чиқиш ва тегишли хулоса тайёрлаш жараёнлари электрон шаклда юритилиши назарда тутилган. Бу, айниқса, шикоят бевосита раҳбар фаолияти билан боғлиқ бўлган вазиятларда аҳамиятли.

Айрим ҳолатлар оддий меҳнат низоси доирасидан чиқиши мумкин. Мурожаатда жиноят ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик аломатлари аниқланса, маълумот “112” ягона диспетчерлик хизмати орқали ваколатли органларга йўналтирилади. Шундай қилиб, ходимнинг мурожаати унинг мазмунига қараб тегишли тартибда кўриб чиқилиши кўзда тутилмоқда.

Бундай масалада ходимнинг шахсига доир маълумотлари сир сақланиши ҳам муҳим. Қарорда мурожаат қилган шахс ҳақидаги маълумотларни ҳимоя қилиш, уларнинг ошкор бўлишига йўл қўймаслик бўйича ташкилот раҳбарларининг масъулияти белгиланган. Одамлар шикоят қилишдан чўчимаслиги учун ушбу талабга амалда қатъий риоя этилиши зарур.

Қарор фақат мурожаатларни қабул қилиш билан чекланмайди. Давлат органлари ва ташкилотлари ходимлари ҳамда мансабдор шахслар учун ҳар йили қисқа ўқув курслари ташкил этилади. Уларда иш жойида ҳурматли муомала, тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш, бундай ҳолат юзага келганда тўғри ҳаракат қилиш масалаларига эътибор қаратилади. Нодавлат ташкилотлари ходимларининг бу курсларда қатнашиши ихтиёрий бўлади.

Шунингдек, ҳар бир давлат органи ва ташкилотида кадрлар билан ишлайдиган ходимлардан камида бири портал билан ишлаш ва ўқувларни ташкил этиш учун масъул этиб белгиланади. Бу вазифаларнинг аниқ бир ходимга юклатилиши мурожаат ва профилактика ишлари эътибордан четда қолмаслигига хизмат қилиши мумкин.

Қарорда жинсий ёки жисмоний зўравонлик ва шаҳвоний шилқимликни меҳнат мажбуриятларини бир марта қўпол равишда бузиш сифатида баҳолаш масаласи ҳам кўтарилган. Буни ички меҳнат тартиби қоидаларида назарда тутиш тавсия этилади. Шу боис ҳар бир ташкилот тегишли қоидаларни кўриб чиқиши ва ходимларни улар билан таништириши лозим.

Ҳужжатнинг яна бир жиҳати халқаро тажриба билан боғлиқ. Адлия вазирлигига Халқаро меҳнат ташкилотининг меҳнат соҳасида тазйиқ ва зўравонликка барҳам беришга оид 190-сон Конвенциясини ратификация қилиш юзасидан таклиф тайёрлаш вазифаси берилган. Бу конвенцияга қўшилиш ҳақидаги якуний қарор эмас, балки масалани кўриб чиқиш учун тайёргарлик босқичидир.

Янги тартибларнинг натижаси порталнинг ишга тушиши билангина ўлчанмайди. Ходимлар ўз ҳуқуқларини билиши, раҳбарлар эса мурожаатларга холис ва ўз вақтида муносабат билдириши керак. Шундагина хавфсиз ва ҳурматга асосланган иш муҳити кундалик меҳнат муносабатларининг бир қисмига айланади.

Нигора Юнусова,
Юридик кадрларни қайта тайёрлаш ва
малакасини ошириш Институти нашрлари
катта муттахассиси