Қонунчиликда нафақат фарзандларни, балки меҳнатга лаёқатсиз ва моддий ёрдамга муҳтож ота-онани ҳам моддий таъминлаш мажбурияти белгиланган. Суд қарорига мувофиқ тўланиши лозим бўлган маблағларни узоқ вақт тўламаслик эса маъмурий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 47-4 ва 47-5-моддаларида бундай ҳуқуқбузарликлар учун қандай жазо белгиланган?

 

1. Икки ойдан ортиқ тўламаслик жавобгарликка сабаб бўлади

Моддий ёрдамга муҳтож вояга етмаган ёки меҳнатга лаёқатсиз шахсни таъминлаш учун суднинг ҳал қилув қарори ёки суд буйруғига асосан ундирилиши лозим бўлган маблағни жами бўлиб икки ойдан ортиқ муддат давомида тўламаслик маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳисобланади.

Бу қоида Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 47-4-моддасида белгиланган. Бунда гап суд ҳужжати асосида тўланиши лозим бўлган маблағлар ҳақида бормоқда.

 

2. Қандай жазолар қўлланилиши мумкин?

Моддий таъминлаш мажбуриятини бажармаслик учун қуйидаги маъмурий жазолардан бири қўлланилиши мумкин:

— 15 суткагача маъмурий қамоқ;

— 120 соатгача ҳақ тўланадиган жамоат ишларига мажбурий равишда жалб этиш;

— маъмурий қамоқ ёки жамоат ишлари қўлланилиши мумкин бўлмаган шахсларга базавий ҳисоблаш миқдорининг 20 баравари миқдорида жарима.

Жазо ҳуқуқбузарлик ҳолатлари ва қонунчиликда белгиланган талаблар асосида қўлланилади.

 

3. Фақат фарзандларни эмас, ота-онани таъминлаш ҳам мажбурият

Қонунчиликда вояга етган шахсларнинг меҳнатга лаёқатсиз ва моддий ёрдамга муҳтож ота-онасини ёки уларнинг ўрнини босувчи шахсларни моддий таъминлаш мажбурияти ҳам назарда тутилган.

Агар суднинг ҳал қилув қарорига асосан тўланиши лозим бўлган маблағ жами бўлиб икки ойдан ортиқ муддат давомида тўланмаса, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 47-5-моддаси бўйича жавобгарлик келиб чиқиши мумкин.

Ушбу ҳолатда ҳам 15 суткагача маъмурий қамоқ, 120 соатгача ҳақ тўланадиган жамоат ишлари ёки қонунда назарда тутилган ҳолларда 20 БҲМ миқдорида жарима қўлланилиши мумкин.

 

4. Қарзни ихтиёрий тўлаш жавобгарликдан озод қилиши мумкин

Кодекснинг 47-4 ва 47-5-моддаларида муҳим истисно мавжуд. Ҳуқуқбузарликни биринчи марта содир этган шахс маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриш жараёнида алимент мажбуриятлари бўйича қарздорликни ихтиёрий равишда тўласа, маъмурий жавобгарликдан озод этилади.

Бироқ бу имтиёз барча ҳолатларга автоматик равишда татбиқ этилмайди. Унинг қўлланилиши учун ҳуқуқбузарлик биринчи марта содир этилган бўлиши ва қарздорлик ишни кўриш жараёнида ихтиёрий равишда тўланиши талаб этилади.

 

5. Суд қароридаги мажбуриятни эътиборсиз қолдирманг

Фарзандлар ёки меҳнатга лаёқатсиз, моддий ёрдамга муҳтож ота-онани таъминлаш бўйича суд қарори мавжуд бўлса, белгиланган тўловларни ўз вақтида амалга ошириш муҳим.

Агар молиявий қийинчиликлар туфайли тўловларни амалга ошириш имкони бўлмаса, қарздорликни эътиборсиз қолдириш ўрнига қонунчиликда белгиланган тартибда ҳуқуқий ечим излаш лозим. Чунки тўловларни жами бўлиб икки ойдан ортиқ муддат давомида амалга оширмаслик маъмурий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Зиёвуддин Намозов,
журналист