Никоҳ шартномаси — турмуш қуриш арафасида ёки никоҳ тугалланганидан кейин тузиладиган ҳуқуқий ҳужжат бўлиб, эр-хотиннинг никоҳ давридаги ва (ёки) ажрашиш пайтидаги мулкий муносабатларини тартибга солади. Ўзбекистон Республикаси Оила кодексида никоҳ шартномасининг қонуний мақоми белгилаб қўйилган.

Никоҳ шартномасининг ҳуқуқий асоси

Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 26-моддасига мувофиқ, никоҳ шартномаси:

— эр ва хотин ўртасида ихтиёрий равишда тузилади;
—нотариал тарзда тасдиқланиши шарт, акс ҳолда у юридик кучга эга эмас;

— никоҳга киришишдан олдин ҳам, никоҳ тугалланганидан кейин ҳам тузилиши мумкин.

Никоҳ шартномасининг мазмуни

Никоҳ шартномаси орқали қуйидаги масалалар белгиланиши мумкин:

Мулкий муносабатлар:
— ҳар бир турмуш ўртоққа тегишли мол-мулк;

— умумий мулкка айлантириладиган мол-мулк рўйхати;

— ажрашиш пайтида мол-мулкни бўлиш тартиби.

Молиявий мажбуриятлар:

— бир томоннинг иккинчисига моддий ёрдам бериш шартлари (масалан, уй-жой, ижара, ўқиш харажатлари);

— қарз ва мажбуриятларни ким ва қандай ҳолатда юкланиши.

Бошқа шартлар:

— мулк билан боғлиқ бўлмаган (масалан, фарзанд тарбияси, уйдаги вазифалар) масалалар шартномага киритилмаслиги мумкин, чунки улар қонун билан тартибга солинади.

Эслатма: Никоҳ шартномасида болаларнинг ҳуқуқлари, шахсий муносабатлар, шахсий эркинликлар, соғлиқ, меҳр ва эҳтиром каби муносабатларга дахлдор шартлар юридик кучга эга эмас.

Никоҳ шартномасининг афзалликлари

— мулкий муносабатларда аниқлик ва ошкоралик яратади;

— ажралиш ҳолатларида жанжал ва судлашишларни камайтиради;

— турмуш ўртоқлар ўртасида ишонч ва ҳуқуқий ҳимояни мустаҳкамлайди;

— қарз ва бизнес билан боғлиқ хавфларни юридик жиҳатдан назорат қилади.

Никоҳ шартномасини бекор қилиш ёки ўзгартириш

Икки томоннинг розилиги билан ҳар қандай вақтда шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш мумкин.

Агар шартнома бир томоннинг манфаатларига жиддий зарар етказаётган бўлса, суд орқали бекор қилиниши ёки ноқонуний деб топилиши мумкин.

Хулоса

Никоҳ шартномаси — замонавий оилавий муносабатларда ҳуқуқий кафолатлар яратишнинг самарали воситасидир. Бу ҳужжат орқали эр ва хотин ўз молиявий манфаатларини ҳимоя қилиш, ажралиш ҳолларида тинч ва адолатли ечим топиш имкониятига эга бўлади. Ҳар қандай шартномада бўлгани каби, никоҳ шартномасини тузишда ҳам ҳуқуқшунос ёрдамига мурожаат қилиш мақсадга мувофиқ.

Фаррух Халиков,
"Адолат" МҲАМ масъул ходими