Ўзбекистонда одам савдосидан жабрланган шахсларни қўллаб-қувватлаш, уларни реабилитация қилиш ва жамиятга мослаштиришга қаратилган ижтимоий хизматлар тизими жорий этилмоқда. Янги тартибга кўра, жабрланувчилар тиббий, психологик ва юридик ёрдам олиши, ҳужжатларини тиклаши, касб-ҳунар ўрганиши ҳамда ишга жойлашишда кўмак олиши мумкин.

 

Одам савдоси жабрдийдалари учун янги тизим

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 6 октябрдаги 539-сон қарори билан одам савдоси жабрдийдаларига ижтимоий хизматлар кўрсатиш тизимини жорий этиш чора-тадбирлари тасдиқланди. Ҳужжат Президентнинг 2026 йил 3 августдаги ПФ-146-сон Фармони ижросини таъминлаш мақсадида қабул қилинган.

Қарорнинг асосий мақсади — одам савдосидан жабрланган ёки жабрланган деб тахмин қилинаётган шахсларга зарур ёрдамни ўз вақтида кўрсатиш, уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш ҳамда ижтимоий ҳаётга қайтишига кўмаклашишдан иборат.

 

Республика реабилитация маркази фаолият юритади

Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ҳузурида Одам савдоси жабрдийдаларига ёрдам кўрсатиш республика реабилитация маркази фаолият кўрсатади.

Марказнинг штат бирлиги 11 нафар ходимдан иборат бўлади. Уларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш шартлари Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг ҳудудий бўлинмалари ходимлари учун белгиланган шартларга тенглаштирилади.

Ижтимоий хизматларни қанча муддат давомида олиш мумкин?

Тасдиқланган маъмурий регламентга мувофиқ, одам савдосидан жабрланган шахслар ижтимоий хизматлардан фойдаланиш учун «Инсон» марказлари ёки ихтисослашган муассасаларга қуйидаги давр мобайнида мурожаат қилиши мумкин:

одам савдосидан жабрланган деб тахмин қилинаётган шахс сифатида эътироф этилгандан сўнг бир ой ичида;

одам савдосидан жабрланган деб тан олингандан сўнг бир йилгача бўлган муддат ичида.

Ушбу тартиб жабрланувчиларнинг эҳтиёжларини аниқлаш, уларга зарур ёрдамни ташкил этиш ва реабилитация жараёнини қўллаб-қувватлашга қаратилган.

Ёрдам сўраб қаерга мурожаат қилиш мумкин?

Одам савдосидан жабрланган ёки жабрланган деб тахмин қилинаётган шахслар ижтимоий хизматлардан фойдаланиш учун қуйидаги йўллар орқали мурожаат қилиши мумкин:

— «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларига;

— ихтисослаштирилган муассасаларга;

— яшаш жойидаги ижтимоий ходим орқали;

— Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг 1146 қисқа ишонч телефони орқали.

Зарурат туғилганда ва ариза берувчининг розилиги билан олинган маълумотлар ички ишлар органларига ёки шошилинч тиббий ёрдам хизматига юборилиши мумкин.

Бир иш куни ичида эҳтиёжлар баҳоланади

Мурожаат келиб тушгач, шахснинг ҳолати ва ижтимоий хизматларга бўлган эҳтиёжлари дастлабки тарзда аниқланади ва баҳоланади.

Жабрланувчи ҳамда унинг оила аъзоларининг ижтимоий-иқтисодий аҳволи «Инсон» маркази томонидан бир иш куни мобайнида «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими орқали баҳоланади.

Бу жараён шахсга қандай ёрдам зарурлигини аниқлаш ва унинг эҳтиёжларига мос хизматларни ташкил этиш имконини беради.

 

Қандай ёрдам турлари кўрсатилади?

Аниқланган эҳтиёжлардан келиб чиқиб, одам савдоси жабрдийдаларига бир қатор ижтимоий хизматлар кўрсатилади. Жумладан:

— шошилинч тиббий ёрдам;

— психологик ёрдам;

— юридик ёрдам;

— шахсни тасдиқловчи ҳужжатларни расмийлаштириш ёки тиклашда кўмак;

— касб-ҳунарга ўқитиш;

— ишга жойлашишда ёрдам.

Бундан ташқари, «Инсон» марказлари бевосита ўзлари кўрсатмайдиган хизматларни олиш учун ҳам жабрланувчиларга кўмаклашади. Бу эса ёрдам жараёнини бир нечта муассасага мурожаат қилиш заруратисиз мувофиқлаштиришга хизмат қилади.

 

Ҳужжати бўлмаган шахслар ҳам ёрдамсиз қолмайди

Янги тартибда Ўзбекистон фуқаролари, шахсини тасдиқловчи ҳужжати бўлмаган чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар учун ҳам алоҳида қоидалар назарда тутилган.

Бундай шахсларга тегишли ҳужжатлар расмийлаштирилгунига қадар тиббий, психологик ва юридик ёрдам кўрсатилиши мумкин. Шунингдек, ҳужжатларни тиклаш ва касб-ҳунарга ўқитишда ҳам кўмак берилади.

Мазкур ёндашув шахснинг ҳужжати мавжуд эмаслиги сабабли зарур ижтимоий ёрдамдан маҳрум бўлиб қолишининг олдини олишга қаратилган.

 

Ахборот тизими такомиллаштирилади

Қарорга мувофиқ, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Ички ишлар вазирлиги зиммасига 2026 йил 1 ноябрга қадар «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимини такомиллаштириш вазифаси юклатилган.

Зарурат бўлганда тизимни бошқа давлат ахборот тизимлари билан интеграция қилиш ҳам назарда тутилган. Бу ижтимоий хизматларни ташкил этиш жараёнида зарур маълумотлардан фойдаланиш ва идоралар ўртасидаги ҳамкорликни кучайтиришга хизмат қилади.

 

Жабрланувчилар ҳолати мониторинг қилиб борилади

Ички ишлар вазирлиги одам савдоси жабрдийдалари ихтисослаштирилган муассасаларга келганидан кейин уларни доимий кузатиб бориш ва мониторинг қилишни таъминлайди.

Бу чора-тадбирлар жабрланувчиларнинг ҳолатини назорат қилиш, уларга зарур ёрдамни ўз вақтида кўрсатиш ва реабилитация жараёнини самарали ташкил этишга қаратилган.

Хулоса қилиб айтганда, янги тартиб одам савдоси жабрдийдаларига фақат дастлабки ёрдам кўрсатиш билан чекланмай, уларнинг ҳуқуқларини тиклаш, касб эгаллаши, иш топиши ва жамиятга қайта мослашишига кўмаклашишни ҳам назарда тутади.

Бекжон Исмаилов,
ҳуқуқшунос