currencies image

12 690,00 UZS

7,00

usd

currencies image

13 526,27 UZS

21,43

eur

currencies image

135,95 UZS

0,90

ru



АсосийЯнгиликларҲайфсан, жарима, ишдан бўшатиш: интизомий жазо ҳақида 5 та муҳим маълумот

Ҳайфсан, жарима, ишдан бўшатиш: интизомий жазо ҳақида 5 та муҳим маълумот

Ўзбекистон

calendar

19.09.2023

eye

1 099

Ҳайфсан, жарима, ишдан бўшатиш: интизомий жазо ҳақида 5 та муҳим маълумот

Ҳар бир ходим иш фаолияти давомида камчиликлар ва хатоларга йўл қўйиши мумкин. Бундай пайтда қандай чоралар кўрилади? 3 йил олдинги хатоси учун ходимга жазо қўллаш мумкинми? Муддат ва оқибатлари қандай? Hudud24.uz интизомий жазо бўйича ходимлар билиши лозим бўлган ҳуқуқий нормалар ҳақида батафсил тушунтириш беради.

  1. Форс-мажор ҳолатида ходимга интизомий жазо қўлланиладими?
Ходимнинг интизомий қилмиш содир этиши ходимни интизомий жавобгарликка тортиш учун асос бўлади. Интизомий қилмиш деганда ходим ўз меҳнат мажбуриятларини айбли тарзда, ғайриқонуний равишда бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги тушунилади. Ходим мажбуриятларини бажармаганлиги ходимга боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра юз берган бўлса (иш берувчи шароит яратмаган бўлса, форс-мажор ҳолатлари ва ҳоказоларда), ходимни интизомий жавобгарликка тортишга йўл қўйилмайди. Интизомий жавобгарлик умумий ва махсус қисмларга бўлинади: умумий интизомий жавобгарлик – Меҳнат кодекси ва ички меҳнат тартиби қоидалари билан тартибга солинадиган жавобгарлик, у ходимга ҳайфсан, жарима, ва ишдан бўшатиш чораларидан бирини қўллашдан иборат ва барча ходимларга нисбатан татбиқ этилади. махсус интизомий жавобгарлик – ходимларнинг фақат алоҳида тоифалари учун қонунда, интизом тўғрисидаги уставлар ва низомларда назарда тутилган жавобгарликдир. Масалан, давлат фуқаролик хизматчилари, ҳарбий хизматчилар учун белгиланган интизомий жазолар.
  1. Ходимга қандай интизомий жазолар қўлланилиши мумкин?
Меҳнат кодексига мувофиқ, меҳнат интизомини бузганлиги учун иш берувчи ходимга қуйидаги умумий интизомий жазо чораларини қўллашга ҳақли: ҳайфсан; ўртача ойлик иш ҳақининг 30 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда жарима. Ички меҳнат тартиби қоидаларида ходимга ўртача ойлик иш ҳақининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда жарима солиниши ҳоллари назарда тутилиши мумкин; ишдан бўшатиш (ишдан бўшатиш асослари ҳақида батафсил ушбу мақолада (https://hudud24.uz/yangi-mekhnat-kodeksida-ishdan-bushatish-asoslari-10-ta-mukhim-koida/) танишиш мумкин). Давлат фуқаролик хизматчиларига эса юқоридагиларга қўшимча тарзда малака даражасини пасайтириш, лавозимини пасайтириш каби жазолар ҳам қўлланилади. Умуман олганда, ходимларга Меҳнат кодекси, бошқа қонунлар, интизом тўғрисидаги уставлар ёки низомларда назарда тутилмаган жазоларни қўллаш мумкин эмас.
  1. Интизомий жазо ҳақидаги буйруқ ходимга таништирилмаса ҳам кучга кирадими?
Интизомий жазо иш берувчи томонидан қўлланилади. Ташкилотда раҳбар бўлмаса, раҳбарнинг вазифаси юклатилган шахслар ҳам жазо қўллаши мумкин. Ходимга интизомий жазо қўлланилмасдан олдин ундан ёзма тушунтириш олиниши керак. Ёзма тушунтиришда интизомий қилмиш содир этиш сабаблари, унга мажбур қилган омиллар ёки шу билан боғлиқ жараёнлар кўрсатилади. Ходимнинг ёзма тушунтириш беришни рад этиши унга жазо қўлланилишини истисно қилмайди, бундай вақтда гувоҳлар иштирокида далолатнома тузилади ва жазо қўллаш жараёни давом эттирилади. Ҳар бир интизомий қилмиш учун фақат битта интизомий жазо қўлланилиши мумкин. Интизомий жазони танлаш ҳуқуқи иш берувчига тегишли. Жазо қўллашда қилмишнинг оғир-енгиллиги, унинг содир этилиши ҳолатлари, ходимнинг аввалги иши ва хулқ-атвори ҳисобга олинади. Жазо қўллаш буйруқ билан расмийлаштирилади. Буйруқ қабул қилингандан 3 иш кунида ходимга жазонинг сабаблари кўрсатилиб унга имзо қўйдириб эълон қилинади. 3 кунлик муддатда ходимнинг ишда бўлмаган вақти ҳисобга олинмайди (масалан хизмат сафарида бўлиши мумкин). Ходимга интизомий жазо қўллаш ҳақидаги буйруқ таништирилмаса, у жазога тортилмаган деб ҳисобланади. Ходим буйруқ билан танишишни рад этса, гувоҳлар иштирокида бу далолатнома билан расмийлаштирилади ва ходим буйруқ билан танишган деб ҳисобланади.
  1. 3 йил олдинги хатоси учун ходимга жазо қўллаш мумкинми?
Интизомий жазо интизомий қилмиш аниқланганидан кейин дарҳол, бироқ аниқланган кундан 1 ойдан кечиктирмай қўлланилади. Масалан, ходим 4 сентябрда интизомий қилмиш содир этди ва бу қилмиш ўша куннинг ўзида аниқланди, шу сабабли ходимга жазо 4 октябргача қўлланилиши керак. Бу вақтга ходим “больничний”да бўлган ёки таътилда бўлган даври қўшилмайди. Интизомий жазо интизомий қилмиш содир этилгандан 6 ойдан кечиктирмай, тафтиш ёки молия-хўжалик фаолиятини текшириш натижаларига кўра эса, у содир этилган кундан эътиборан 2 йилдан кечиктирмай қўлланилиши мумкин. Бу нима дегани? Бу ходим интизомий қилмиш содир этсаю, лекин ҳали бундан ҳеч ким хабар топмаган бўлса, 6 ой ёки 2 йилда қўлланиши керак. Масалан, А. 2023 йил 4 сентябрда меҳнат қоидаларини бузди, лекин бундан иш берувчи хабар топмади, мана шу ҳолатда иш берувчи ходимга 4 сентябрдан бошлаб 6 ойда 2024 йил 4 мартгача жазо қўллаши керак, агар молия хўжалик фаолияти бўлса 2025 йил 4 сентябргача қўллаши керак. Агар ходимнинг 2023 йил 4 сентябрда содир этган интизомий қилмиши 2024 йил 5 мартда аниқланса ёки молияга оид бўлганда 2025 йил 5 сентябрда аниқланса, ходимга жазо қўллаб бўлмайди.
  1. Интизомий жазо муддати қанча вақтда тугайди?
Интизомий жазонинг муддати бир йилдан ошмаслиги керак. Жазо қўлланилгандан 1 йилгача ходимга янги интизомий жазо қўлланилмаса, у интизомий жазога тортилмаган деб ҳисобланади. Бунда интизомий жазо иш берувчининг буйруғи чиқмасидан автоматик тарзда тугайди. Иш берувчи интизомий жазони ўз ташаббусига кўра, ходимнинг бевосита раҳбарининг, касаба уюшмасининг илтимосномасига, ходим илтимосига кўра, бир йил ўтгунигача муддатидан олдин олиб ташлаш ҳуқуқига эга. Интизомий жазони муддатидан олдин олиб ташлаш иш берувчининг буйруғи билан расмийлаштирилади. Интизомий жазонинг амал қилиш муддатида ходимга рағбатлантириш чоралари, шу жумладан, меҳнатга ҳақ тўлаш тизимига кирмайдиган ва меҳнат натижаларига асосланмаган мукофотлар ҳам (байрамлар, шу жумладан касб байрамлари, юбилейлар муносабати билан ва ҳоказолар) қўлланилмайди.

Дилмурод Ражабоев,

hudud24.uz колумнисти

Улашиш:

Бошқалар

27-март 2024, 13:07
4 903

Радарлар ҳақида ҳаммаси: муҳим 10 саволга жавоб

Hudud24.uz ушбу мақолада радарлар орқали қайси ҳолатларда жарима чиқарилиши мумкинлиги, радарларга қўйилган техник талаблар, ноқонуний жарималарни бекор қилиш йўллари ва бошқа шунга ўхшаш долзарб саволларга содда талқинда жавоб берилади.


3-апрел 2024, 12:01
1 453

Алимент учун чет элга чиқишга қўйилган тақиқни олиб ташлаш тартиби: муҳим 6 та қоида

Алимент тўловчи айрим шахсларнинг бевосита даромад манбаи чет элга чиқиш, миграция билан боғлиқ. Бундай ҳолларда чет элга чиқишга қўйилган тақиқни алиментни олдиндан тўлаш ёки алимент бўйича гаров шартномасини тузиш орқали олиб ташлаш мумкин.


27-март 2024, 04:00
754

«Нотариуслардан бепул ҳуқуқий билимлар» акциясига старт берилди

Бу Ўзбекистон Нотариал палатаси томонидан «Юксалиш» умуммиллий ҳаракати ҳамда «Мадад» нодавлат нотижорат ташкилоти ҳамкорлигида амалга оширилди.


1-апрел 2024, 12:51
742

Мактаб битирувчилари учун якуний имтиҳон – муҳим 13 қоида

Жорий йилда мактаб битирувчилари учун якуний аттестациялар 2024 йил 26 майдан 15 июнгача ўтказилади. Аттестациядан кимлар озод қилиниши мумкин? Аттестация жараёнида китоблардан фойдаланишга рухсат бериладими? Ота-оналар ҳам жараёнда қатнашиши мумкинми?

Мавзуга доир янгиликлар:


cover image
2-апрел 2024, 07:26
124

Фискал тартиб-қоидаларини бузганлик учун жарима миқдори қисқартирилмоқда

Қонун Қуйи палатада қабул қилиниб, Сенатга юборилди.

cover image
15-ноябр 2023, 08:08
180

Интизомий жазо турлари

cover image
27-октябр 2023, 14:00
1 967

Лифтларнинг хавфсиз ишлаши учун ким масъул? 5 та муҳим маълумот

Сўнгги вақтларда лифтлар билан боғлиқ бахтсиз ҳодисалар тез-тез учрамоқда. Hudud24.uz лифтлардаги хавфсизлик, уларни текширувдан ўтказиб туриш, хизмат муддати ўтган лифтларни ким алмаштириши кераклиги ҳақидаги масалаларга батафсил тўхталади. 

cover image
20-август 2023, 15:59
2 466

Замонавий дунёнинг энг одил судьяси — Фрэнк Каприо машҳурлигига сабаб нима?

Иши судга тушганнинг аксари негадир прокурор ёки судяни ёмон кўради. Гарчи иккиси ҳам ҳақиқат тарафдори бўлса-да, стереотиплар шаклланиб бўлган. Лекин америкалик судья Фрэнк Каприони биров ёмонотлиқ қилолмайди. Аксинча, уни “замонавий дунёнинг энг одил судяси” дейишади. Унга бундай юксак баҳо беришларига сабаб нима?