Онлайн пул ўтказмаларини амалга оширадиган электрон иловалар инсонларнинг оғирини енгил қилиш билан бир қаторда вақтини тежашга ҳам хизмат қилади. Аммо унинг имкониятларидан ғаразли мақсадларда фойдаланувчилар ҳам бор.

Ижтимоий тармоқлар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланиб улгурган бир пайтда кибержиноятчилик кенг авж олмоқда. Ижтимоий тармоқлар фойдаланувчиларига фирибгарлар томонидан «пулингизни кўпайтириб берамиз», «мўмай даромад топишни ҳоҳлайсизми?», «сизга хорижда яшовчи узоқ қариндошингиздан катта мерос қолган», «мен бетобман, мен ўз бойликларимни сизга қолдирмоқчиман, бунинг учун божхона тўловини амалга оширинг» қабилидаги ҳабарлар юборилади. Ёки фирма номидан акциялар ўтказиш орқали фирма ҳисобига пул тикиш ва катта даромад орттиришни ваъда қилишади. Уларга ишонганлар ўз пул маблағларини ўша шахслар тарафидан тақдим этилган ҳисобларга ўтказиб беришади. Бундай жиноятлар тобора кенгайиб боргани сари уларнинг қурбонлари ҳам кўпайиб бормоқда. Хусусан, сўнгги пайтдаги статистик маълумотларга кўра:

• моддий ёрдам, онлайн кредит, ютуқли ўйин ғолиби каби алдовлар билан юборилган сохта ҳавола орқали банк карта махфий кодини қўлга киритиш умумий жиноятчиликнинг 34 фоизини;
• олдиндан тўловларни амалга оширишга эришиб, пулларни қайтармасдан ва келишувни бажармасдан жабрланувчи маблағини қўлга киритиш умумий жиноятчиликнинг 22 фоизини;
• телефон қўнғироқлари давомида ўзини тўлов компанияси («Сlick» ва бошқалар) ёки банк хавфсизлик хизмати ходими деб таништириб, карта рақами ва махфий кодини қўлга киритиш умумий жиноятчиликнинг 17 фоизини;
• онлайн савдо платформалари орқали карта рақами ва кодининг ошкорлаштирилиши умумий жиноятчиликнинг 14 фоизини;
• сохта онлайн молиявий биржалар орқали (Binance ва бошқалар) содир этилиши умумий жиноятчиликнинг 9 фоизини ташкил қилмоқда .

Ҳозирда бу турдаги жиноятларни содир этганлик учун Жиноят ва Жиноят-процессуал кодексларига, шунингдек, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга қўшимча ва ўзгартишлар киритиш ҳақидаги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилиб, юқоридаги каби ҳолатлар билан боғлиқ маъмурий ва жиноий жавобгарлик чоралари белгиланиши назарда тутилмоқда. Мазкур қонун лойиҳасининг қабул қилиниши келгусида ахборот технологиялари ёрдамида содир этилган жиноятларни фош этишга ҳуқуқий асос яратади.

Н.Хўжаева,

Юристлар малакасини ошириш маркази масъул ходими