Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси 27-моддасига кўра, маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этиш қуроли бўлган ашёни ёки ҳуқуқбузарликнинг бевосита ашёсини ҳақ тўламасдан мажбурий тарзда давлат мулкига ўтказиш мусодара қилиш деб аталади.

Қайси ашёлар мусодара қилиниши мумкин?

Мусодара қилиш ҳуқуқбузарликни содир этишда фойдаланилган қурол ёки ҳуқуқбузарликнинг бевосита ашёсига нисбатан қўлланилиши мумкин.

Масалан, муайян маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этишда фойдаланилган ёки ҳуқуқбузарликнинг бевосита ашёси ҳисобланган буюм қонунчиликда белгиланган тартибда мусодара қилиниши мумкин.

Бунда муҳим қоида бор: ҳуқуқбузарнинг шахсий мулки бўлмаган ашё мусодара қилиниши мумкин эмас. Бироқ муомаладан чиқарилган ашёлар бундан мустасно.

Яъни ашёнинг ҳуқуқбузарга тегишли ёки тегишли эмаслиги ҳам мусодара масаласида аҳамиятга эга.

Мусодара қилиш ким томонидан қўлланилади?

Мазкур маъмурий жазо чораси жиноят ишлари бўйича туман (шаҳар) суди томонидан қўлланилади.

Мусодара қилиш ашёнинг давлат мулкига ҳақ тўламасдан, мажбурий тарзда ўтказилишини англатади. Шу сабабли бу чорани қўллашда қонунчиликда белгиланган тартибга риоя қилиниши талаб этилади.

Ов қуроллари ҳам мусодара қилиниши мумкинми?

Қонунчиликда овчилар учун алоҳида истисно ҳам белгиланган.

Жумладан, ўқотар ов қуроли, пневматик ов қуроли ҳамда унинг ўқ-дорилари, шунингдек, бошқа ов қуролларини мусодара қилиш асосий тирикчилик манбаи овчилик бўлган шахсларга нисбатан қўлланилиши мумкин эмас.

Демак, шахснинг асосий тирикчилик манбаи овчилик бўлса, қонунда назарда тутилган мазкур ов қуролларини мусодара қилиш чораси унга нисбатан қўлланилмайди.

Мусодара қилиш тартиби қандай?

Мусодара қилиш чорасини қўллаш тартиби Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс ҳамда Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади.

Шунинг учун маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилганининг ўзи ашёни автоматик равишда мусодара қилиш учун асос бўлмайди. Мусодара қилиш қонунчиликда белгиланган асос ва тартибга мувофиқ амалга оширилади.

«Хусусий мулкни ҳимоя қилиш ва мулкдорлар ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида»ги Қонуннинг 17-моддасида хусусий мулк бўлган мол-мулкни, шу жумладан ер участкасини национализация ва реквизиция қилинган ҳолларда олиб қўйиш, агар қонунчиликда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, мулкдорга унинг бозар қиймати, шунингдек бундай олиб қўйиш муносабати билан мулкдорга етказилган зарарнинг ўрни тўла қопланиши шарти билангина амалга оширилиши белгиланган.

Хулоса қилиб айтганда, мусодара қилиш — маъмурий ҳуқуқбузарликни содир этиш қуроли ёки унинг бевосита ашёсини ҳақ тўламасдан мажбурий тарзда давлат мулкига ўтказишдан иборат маъмурий жазо чорасидир. Бунда ашёнинг кимга тегишли экани, унинг ҳуқуқбузарлик билан боғлиқлиги ва қонунда белгиланган истиснолар инобатга олинади.

Зиёвуддин Намозов,
журналист