Ўзбекистон қонунчилигида ёлланиб ишлайдиган ишчиларнинг ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимояси борми? Неча ёшли фуқаролар ёлланма ишчи бўлиб ишлаши мумкин? Улар билан меҳнат шартномаси тузиладими? Меҳнат дафтарчаси-чи? Иш вақти ва дам олиш вақти қандай? Қуйида шу каби муҳим саволларга ҳуқуқий жавоблар берилади: 

1. Кимлар уй ишчилари ҳисобланади?

Меҳнат кодексининг 514-моддасига асосан, иш берувчи бўлган жисмоний шахсларга уларнинг тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган шахсий эҳтиёжларини қаноатлантириш учун ишларни бажарувчи, хизматлар кўрсатувчи ходимлар, яъни боғбонлар, энагалар, қоровуллар, оқсочлар, ҳайдовчилар ва бошқа шу каби касбда ишловчилар уй ишчилари ҳисобланади. 2. Неча ёшли фуқаролар уй ишчиси сифатида ишлаши мумкин? Меҳнат қонунчилигига асосан, уй ишчиларини ишга қабул қилишга улар ўн олти ёшга тўлганида йўл қўйилади. 3. Кимлар уй ишчиси ёллаш ҳуқуқига эга? Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, шунингдек Ўзбекистон Республикаси ҳудудида истиқомат қилаётган чет эл фуқаролари ҳамда фуқаролиги бўлмаган шахслар тўлиқ фуқаролик муомала лаёқатига эга бўлган (18 ёшдан ошганда) тақдирда, уй ишчиларини ишга ёллаш ҳуқуқига эга. 4. Уй ишчилари билан меҳнат шартномаси тузиладими? Уй ишчилари билан ҳам меҳнат шартномаси тузилиши керак. Меҳнат шартномаси ишга қабул қилинаётган ишчи билан номуайян муддатга ёки маълум бир муддатга мослаб тузилиши мумкин. Шартнома уч нусхада тузилади, улардан бири иш берувчи бўлган жисмоний шахснинг яшаш жойидаги давлат солиқ хизмати органига тақдим этилади, иккинчиси иш берувчида қолади, учинчиси эса ишчига берилади. Агар уй ишчисини озиқ-овқат ва уй-жой билан таъминлаш тўғрисида келишилса, бу шарт меҳнат шартномасининг мазмунига киритилиши керак. 5. Меҳнат дафтарчаси юритиладими? Меҳнат кодексининг 515-моддасига мувофиқ, уй ишчиларини ишга қабул қилиш буйруқ эълон қилинмасдан амалга оширилади ҳамда уй ишчиларига меҳнат дафтарчалари юритилмайди.  6. Иш вақти ва дам олиш вақти қандай? Ишчиларнинг иш режими, дам олиш кунларини ва йиллик меҳнат таътилларини бериш тартиби келишувга кўра белгиланади. Бунда иш ҳафтасининг давомийлиги қонунчиликда белгиланганидан кўп, меҳнат таътилининг давомийлиги эса қисқа бўлиши мумкин эмас. 7. Уй эгаси меҳнат шартларини ўзгартириш ҳақида қанча вақтда огоҳлантириши  лозим? Иш берувчи уй ишчиси билан меҳнат шартномасида белгиланган меҳнат шартларини ўзгартириш тўғрисида уни камида ўн тўрт календарь кун олдин ёзма шаклда огоҳлантириши шарт.  8. Шартномани бекор қилишда нималар муҳим? Уй ишчиси иш берувчини етти календарь кун олдин ёзма шаклда огоҳлантириб, меҳнат шартномасини ўз ташаббусига кўра бекор қилишга ҳақли. Ушбу муддат иккала тарафнинг келишувига кўра қисқартирилиши мумкин. Меҳнат кодексидаги талаблардан ташқари, уй эгаси ва уй ишчиси меҳнат шартномасида назарда тутилган асослар бўйича ҳам шартномани бекор қилиши мумкин. 9. Меҳнат шартномаси бекор қилинганда нафақа ва компенсация бериладими? Уй ишчисининг меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисида огоҳлантириш муддатлари, шунингдек меҳнат шартномаси бекор қилинганда ишдан бўшатиш нафақасини ҳамда бошқа компенсация тўловларини тўлаш ҳоллари ва миқдорлари меҳнат шартномасида белгиланади. Агар булар шартномада назарда тутилмаган бўлса, Меҳнат кодексида белгиланган умумий кафолатлар татбиқ этилади.  Уй эгаси уй ишчиси билан меҳнат шартномасини бекор қилганда, уч иш кунидан кечиктирмай бу ҳақда уй эгасининг яшаш жойидаги давлат солиқ хизмати органини ёзма шаклда хабардор қилиши шарт. 10. Уй ишчиларига иш стажи ҳисобланадими? Уй ишчиларининг ёлланиб ишлаш бўйича иш даврлари ижтимоий солиқ тўланса, ходимнинг меҳнат стажига киритилади. Уй ишчисининг меҳнат стажини ҳисобга олиш ижтимоий солиқ тўланганлиги тўғрисидаги маълумотлар асосида амалга оширилади.